چرا افزایش قیمت، همه خودروسازان را سودده نکرد؟

 صورت‌های مالی شش‌ماهه خودروسازان نشان می‌دهد که افزایش قیمت محصولات در این بازه زمانی، به بهبود یکسان وضعیت مالی شرکت‌های بزرگ خودروسازی منجر نشده است؛ به‌طوری‌که ایران‌خودرو به سود عملیاتی رسیده، اما زیان سایپا و پارس‌خودرو افزایش یافته است. در شرایطی که ایران‌خودرو پس از ثبت ۱۴.۸همت سود ناخالص و عبور از زیان عملیاتی به سود، بهبود عملکرد مالی را تجربه کرده، سایپا با زیان عملیاتی ۲۷همتی و پارس‌خودرو با زیان نزدیک به ۸همت، با تشدید زیان‌دهی مواجه شده‌اند. این واگرایی در عملکرد مالی خودروسازان، در حالی رقم خورده که افزایش هزینه‌های تولید و تامین مالی، همچنان یکی از چالش‌های اصلی این صنعت است و رشد قیمت محصولات نیز نتوانسته برای همه شرکت‌ها به بهبود وضعیت مالی منجر شود.

داده‌های کدال حاکی از آن است که درآمد عملیاتی ایران‌خودرو در نیمه نخست امسال افزایش یافته و سود ناخالص این شرکت نیز نسبت به مدت مشابه سال گذشته بهبود پیدا کرده است؛ به‌طوری‌که درآمد عملیاتی این شرکت در نیمه نخست امسال با رشد ۵۵درصدی به ۳۲۸همت رسیده است. در مقابل، درآمد عملیاتی سایپا با افت ۲۶درصدی به ۳۶.۴همت و درآمد پارس‌خودرو با کاهش ۴۴درصدی به حدود ۶همت رسیده است. اما تغییر مسیر سود عملیاتی ایران خودرو از زیان به سود، در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از بهبود نسبت درآمد به هزینه‌های عملیاتی باشد؛ با این حال، افزایش قابل‌توجه هزینه‌های مالی نشان می‌دهد که فشار ناشی از تامین منابع همچنان در صورت‌های مالی شرکت باقی است. در سوی دیگر، صورت‌های مالی سایپا از وضعیتی متفاوت حکایت دارد. کاهش درآمد عملیاتی همزمان با افزایش بهای تمام‌شده، به تشدید زیان ناخالص و عملیاتی این شرکت منجر شده است. این وضعیت در شرایطی ثبت شده که تولید و فروش سایپا نیز در نیمه نخست امسال کاهش یافته است. بنابراین، افزایش قیمت محصولات به‌تنهایی نتوانسته افت فعالیت عملیاتی و فشار هزینه‌ها را جبران کند. پارس‌خودرو نیز با کاهش درآمد عملیاتی، افزایش هزینه‌های تولید و رشد زیان مواجه شده است؛ شرکتی که افت تولید و فروش آن، محدود شدن مقیاس فعالیت و دشوارتر شدن پوشش هزینه‌ها را برجسته می‌کند.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد افزایش قیمت خودرو لزوما به بهبود سودآوری خودروسازان منجر نمی‌شود. در شرایطی که افت تولید و فروش، هزینه‌های تامین مالی و رشد بهای تمام‌شده بر عملکرد شرکت‌ها فشار وارد می‌کند، درآمد بیشتر نیز ممکن است برای جبران هزینه‌ها کافی نباشد. از این منظر، فاصله عملکرد ایران‌خودرو با سایپا و پارس‌خودرو را باید علاوه بر سیاست قیمت‌گذاری، در پیوند با وضعیت تولید، میزان فروش و ساختار هزینه‌های هر شرکت بررسی کرد. پرسش اصلی این است که آیا بهبود ثبت‌شده در صورت‌های مالی ایران‌خودرو به روندی پایدار تبدیل می‌شود یا همچنان سودآوری خودروسازان زیر سایه محدودیت‌های تولید و فشار هزینه‌ها باقی خواهد ماند؟

جزئیات سود و زیان خودروسازان

نگاهی به آمار درج‌شده روی وب‌سایت کدال نشان می‌دهد که درآمد عملیاتی ایران‌خودرو در نیمه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل، با رشد ۵۵درصدی مواجه شده است. جزئیات آمار منتهی به ۳۱شهریورماه سال جاری حکایت از این دارد که این گروه خودروسازی در بازه زمانی بررسی‌شده به درآمد عملیاتی ۳۲۸همت (هزار میلیارد تومان) رسیده است، این درحالی‌است که در ۶ماهه سال گذشته این رقم ۲۱۲همت بود. درآمد عملیاتی به معنای درآمد حاصل از فعالیت‌های اصلی خودروساز همچون فروش خودرو و قطعات یا درآمد حاصل از خدمات پس از فروش است. درآمدزایی از این محل تنها نشان‌دهنده میزان فروش است نه سودی که از سوی خودروساز کسب می‌شود. اطلاعات و صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای دوره ۶ماهه سال جاری همچنین نشان می‌دهد که بهای تمام‌شده درآمد‌های عملیاتی بزرگ‌ترین خودروساز کشور به ۳۱۳همت رسیده است. در شرایطی که این مقدار سال گذشته ۲۱۰همت گزارش شده؛ این موضوع یعنی بهای تمام‌شده با افزایش ۴۹درصدی مواجه شده است.

بهای تمام‌شده درآمد‌های عملیاتی به معنای هزینه‌هایی است که صرف مواد اولیه، قطعات، دستمزد کارگران، انرژی و ... می‌شود. افزایش ۴۹درصدی در حالی رقم خورده که در بهار امسال نسبت به بهار سال ۱۴۰۴ این بخش با افزایش ۳۵درصدی همراه شده بود؛ بنابراین این روند نشان می‌دهد که سرعت رشد هزینه‌های تولید در تابستان شتاب بیشتری گرفته و فشار تورمی بر زنجیره تامین خودروساز در نیمه نخست سال تشدید شده است. در ستون بعدی صورت‌های مالی سود (زیان) ناخالص ایران‌خودرو ثبت شده است. سود این خودروساز در نیمه نخست سال قبل به ۱.۲همت می‌رسید، اما امسال این رقم به ۱۴.۸همت رسیده است. این در حالی است که در بهار امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل، در این بخش زیان ۱۰همتی ثبت شده بود. سود یا زیان ناخالص نسبت درآمد عملیاتی به بهای تمام‌شده است که بنابراین در نیمه نخست امسال، رشد سود ناخالص نشان‌دهنده بهبود مدیریت هزینه‌های تولید یا بازنگری در سیاست‌های قیمت‌گذاری در برابر بهای تمام‌شده است که منجر به بازگشت از وضعیت زیان‌ده در فصل بهار به وضعیت سوددهی در نیمه نخست سال شده است.

همچنین در شرایطی که در ۶ماهه سال ۱۴۰۴، زیان عملیاتی ۱۰.۶همتی برای این گروه خودروسازی در صورت‌های مالی ثبت شده بود که در نیمه نخست امسال سود عملیاتی معادل ۹۰۸‌میلیارد و ۲۲۱‌میلیون و ۲۰۰هزار تومان یعنی حدود ۰.۹همت به دست آمده است. در عین حال، در سه‌ماهه امسال نیز نسبت به مدت مشابه سال قبل، زیان عملیاتی این شرکت خودرویی به ۱۹.۳همت رسیده بود که به معنای افزایش حدود ۲۰۰ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل بود. حالا خروج از وضعیت زیان‌ده به سوددهی، می‌توان نشان‌دهنده مدیریت هزینه‌های عملیاتی، کنترل بهای تمام‌شده و بهبود بازدهی فرآیند‌های تولید باشد. هزینه‌های مالی ایران‌خودرو نیز در ۶ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل به عدد ۱۳.۳همت رسیده است. در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته هزینه مالی این خودروساز با افزایش ۱۶۴درصدی مواجه شده است. هزینه مالی که شامل مواردی همچون بهره وام بانکی، سود اوراق یا هزینه تامین مالی می‌شود، در فصل بهار امسال به ۳.۴همت رسیده بود که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با کاهش ۲درصدی مواجه شده بود.

در عین حال، بررسی وضعیت صورت‌های مالی ایران‌خودرو نشان می‌دهد که به‌روزرسانی فهرست قیمت محصولات در چند نوبت حالا اثر کمی خود را روی وضعیت سوددهی شرکت نشان داده است. شرکت سایپا نیز اطلاعات و صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای سه‌ماهه منتهی به پایان شهریورماه امسال را روی وب‌سایت کدال منتشر کرده است. بر اساس این اطلاعات مالی، درآمد عملیاتی این خودروساز در حالی در نیمه نخست سال قبل عدد ۴۹همت را ثبت کرده بود که حالا در سال جاری این عدد به ۳۶.۴همت کاهش یافته است؛ بنابراین درآمد عملیاتی دومین خودروساز بزرگ کشور با افت ۲۶درصدی مواجه شده است. بهای تمام‌شده درآمد‌های عملیاتی سایپا نیز درحالی‌که در ۶ماهه سال گذشته ۵۰همت بوده حالا با رشد ۲۰درصدی به ۵۹همت رسیده است؛ بنابراین زیان ناخالص این شرکت به ۲۳همت رسیده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته به معنای رشد ۲هزار و ۱۲۰درصدی است. در ستون زیان عملیاتی این خودروساز هم عدد ۲۷همت به نمایش درآمده که این رقم در مقایسه با نیمه نخست سال قبل به معنای افزایش قابل‌توجه ۳هزار و ۱۶۹درصدی زیان‌دهی این شرکت است. این در حالی است که این خودروساز در فصل بهار امسال نسبت به فصل سال قبل، زیان عملیاتی ۱.۷همتی را در صورت‌های مالی خود درج کرده بود. هزینه مالی این خودروساز نیز حدود ۱۳همت بوده که این رقم هم در مقایسه با ۶.۴همت هزینه مالی ثبت‌شده در نیمه نخست سال قبل، با رشد ۱۰۰ درصدی همراه شده است. هزینه مالی این گروه خودروسازی در بهار پارسال عدد ۴.۳همت را نشان می‌داد که در مقایسه با فصل بهار امسال که به ۷.۹همت افزایش یافته بود، حکایت از رشد ۸۱درصدی داشت. ثبت زیان عملیاتی این خودروساز در حالی در نیمه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه سال قبل رقم خورده که طبق آمار‌های منتشرشده در وب‌سایت کدال حجم تولید این خودروساز در این مدت با کاهش ۴۲.۵درصدی در قیاس با مدت مشابه سال ۱۴۰۴ همراه شده است. میزان فروش این خودروساز هم که روی وب‌سایت کدال منتشر شده، حکایت از افت حدود ۳۴درصدی دارد؛ بنابراین به نظر می‌رسد افزایش قیمت این خودروساز به میزان ۲۵درصد برای ۱۴ محصول در پایان تیرماه و چند به‌روزرسانی دیگر در ماه‌های گذشته، نتوانسته به رشد تولید، بازگشت نقدینگی به زنجیره تامین و در نهایت سودآوری کمک کند و تنها به‌عنوان ابزاری برای جبران هزینه از سوی خودروساز به کار گرفته شده است. صورت‌های مالی سومین خودروساز بزرگ کشور یعنی پارس‌خودرو نشان می‌دهد که درآمد‌های عملیاتی این شرکت نیز مانند سایپا، اما برخلاف ایران‌خودرو با افت مواجه شده است. درآمد عملیاتی این گروه خودروساز در ۶ماهه سال قبل در حالی ۱۱همت بوده که در مدت مشابه سال جاری به حدود ۶همت کاهش پیدا کرده است. این یعنی درآمد عملیاتی پارس خودرو با افت ۴۴درصدی مواجه شده است. این بخش در بهار امسال نیز نسبت به بهار پارسال با افت بیش از ۵۰درصدی همراه شده بود. بهای تمام‌شده درآمد‌های عملیاتی که شامل مجموعه‌ای از هزینه مواد اولیه، قطعات، دستمزد کارگران، انرژی و سایر هزینه‌ها می‌شود، با رشد ۳۳درصدی به حدود ۹ همت رسیده است.

ستون بعدی که نمایانگر نسبت درآمد‌های عملیاتی به بهای تمام‌شده این درآمدهاست، یعنی همان سود (زیان) ناخالص، زیان را نمایش می‌دهند. این یعنی در حالی سایپا زیان ناخالص ثبت کرده که این رقم در نیمه نخست سال گذشته ۲.۶همت بوده، اما در مدت مشابه سال جاری به ۳همت رسیده است؛ بنابراین زیان‌دهی این گروه خودروسازی با رشد ۱۴درصدی مواجه شده است. زیان عملیاتی گروه پارس خودرو نیز در نیمه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل با رشد همراه شده است. زیان عملیاتی این شرکت خودرویی در این مدت به حدود ۸ همت رسیده، این در حالی است که در مدت زمان مشابه سال قبل این عدد ۵.۸همت بوده است. این یعنی زیان پارس خودرو با افزایش ۳۶درصدی همراه شده است. هزینه مالی این شرکت هم مواردی مثل بهره وام بانکی، سود اوراق یا هزینه تامین مالی را در بر می‌گیرد، با رشد ۴۰درصدی به ۱.۱همت رسیده است. در شرایطی زیان‌دهی در پارس‌خودرو رقم خورده که پیشتر آمار‌های درج‌شده در وب‌سایت کدال، حجم تولید این خودروساز را در نیمه نخست امسال در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با افت ۶۰.۴درصدی ثبت کرده بود. فروش این خودروساز در این مدت هم با کاهش قابل‌توجه ۶۰.۱درصدی همراه شده است.