تعمیر خودرو جایگزین خرید

 خودرو برای بسیاری از خانوار‌ها دیگر کالایی نیست که با افزایش هزینه‌های نگهداری بتوان به‌سادگی آن را کنار گذاشت و با خودرویی جدید جایگزین کرد. رشد قیمت خودرو و کاهش قدرت خرید، مسیر بخش قابل‌توجهی از مالکان را از «تعویض خودرو» به سمت «تعمیر و نگهداری» تغییر داده است؛ تغییری که همزمان با افزایش سن ناوگان، مراجعه بیشتر خودرو‌های فرسوده به تعمیرگاه‌ها و رشد هزینه قطعات و دستمزد، به افزایش هزینه استفاده از خودرو منجر شده است.

در این میان، افزایش نرخ ارز و دشواری تامین برخی قطعات یدکی نیز هزینه تعمیر خودرو را بیش از گذشته بالا برده و مالک خودرو را در شرایطی قرار داده که ناچار است برای حفظ وسیله نقلیه خود هزینه بیشتری بپردازد، بی‌آنکه توان مالی لازم برای جایگزینی آن را داشته باشد. داده‌های مرکز آمار ایران در مردادماه امسال نیز نشانه‌ای از همین تغییر در بازار خودرو است؛ به‌طوری‌که تورم «استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی» از تورم «خرید وسایل نقلیه» پیشی گرفته است. گزارش میدانی نیز از افزایش مراجعه مالکان به تعمیرگاه‌ها حکایت دارد؛ مراجعه‌ای که بخشی از آن ناشی از افزایش قیمت خودرو و عقب‌نشینی خانوار‌ها از خرید خودروی جدید و بخشی دیگر محصول فرسودگی ناوگان و افزایش نیاز خودرو‌های قدیمی به تعمیرات است.

با این حال، در شرایطی که قیمت قطعات یدکی افزایش یافته و تامین برخی از آنها نیز دشوار شده، روی آوردن به تعمیر خودرو الزاما به معنای انجام همه تعمیرات مورد نیاز نیست. رفتار مصرف‌کننده نیز در این میان تغییر کرده است؛ برخی مالکان تعمیرات غیرضروری را حذف می‌کنند و برخی دیگر، حتی تعمیرات ضروری را تا حد امکان به تعویق می‌اندازند. این تعویق می‌تواند در بلندمدت خرابی خودرو را تشدید کرده، هزینه تعمیرات اساسی را افزایش دهد و عمر مفید خودرو را کاهش دهد. بنابراین، مساله تنها گران‌تر شدن تعمیر خودرو نیست، بلکه افزایش هزینه مالکیت خودرو در شرایطی است که توان خانوار برای جایگزینی، نگهداری مناسب و حتی حفظ ایمنی وسیله نقلیه خود کاهش یافته است.

همان‌طور که پیش‌تر در گزارش دنیای اقتصاد به آن پرداختیم، تورم بخش استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی در دو بخش سالانه و نقطه‌ای در مردادماه به ترتیب ۶۵.۶ و ۱۰۶.۱درصد اعلام شده است. بررسی روند این دو بخش از اردیبهشت‌ماه حکایت از روند صعودی دارد. در عین حال، در حالی این شاخص در مردادماه ۳.۹درصد توسط مرکز آمار ایران گزارش شده که همزمان تورم شاخص خرید تقریبا به صفر رسیده است. در حالی این عدد و رقم ثبت شده که مشاهدات میدانی نیز از افزایش مراجعات مردم به تعمیرگاه‌ها حکایت دارد. در واقع در شرایطی که قیمت قطعات یدکی متاثر از افزایش قابل‌توجه نرخ ارز و ورود بهای دلار به کانال ۲۰۰هزار تومان با رشد همراه شده، هزینه تعمیر خودرو نیز افزایش یافته است.

در روی دیگر سکه، افزایش هزینه‌های جانبی مانند اجرت و دستمزد تعمیرکاران در هزینه نهایی تعمیر تاثیر گذاشته است. در چنین شرایطی مالک خودرو ناچار است برای یک تعمیر ساده هزینه بیشتری از جیب خود بپردازد. به گفته تعدادی از تعمیرکاران، هزینه تعمیر قطعه سرسیلندر در سال جاری حدود ۵۰ تا ۱۰۰درصد افزایش داشته است. این در حالی است که به دلیل افت قابل‌توجه قدرت خرید مردم، بسیاری از خانوار‌ها از خیر تعمیرات غیرضروری می‌گذرند یا آن را به زمان دیگری موکول می‌کنند.

افزایش مراجعه به تعمیرگاه‌های خودرو

مشاهدات میدانی «دنیای اقتصاد» از افزایش مراجعه مصرف‌کنندگان به تعمیرگاه‌ها، رشد هزینه تعمیر خودرو و به تعویق انداختن تعمیرات غیرضروری حکایت دارد. در این بین، یک تعمیرکار موتور و جلوبندی در شرق تهران از افزایش مراجعه مردم برای تعمیر خودروهایشان می‌گوید و خاطرنشان می‌کند که امسال، سال شلوغی برای او و هم‌صنفی‌هایش بوده است.

وی در پاسخ به این پرسش که بیشتر صاحبان کدام خودرو‌ها به شما مراجعه می‌کنند؛ می‌گوید: «مالکان خودرو‌های داخلی بیشتر مراجعه می‌کنند. فرقی هم نمی‌کند، مدل‌های مختلف خودرو برای تعمیر به تعمیرگاه می‌آیند.» این تعمیرکار هزینه تعمیر قطعات اصلی موتور از جمله سرسیلندر و بلوک سیلندر در سال جاری را با افزایش ۵۰ تا ۱۰۰درصدی عنوان می‌کند. تعمیرکار بعدی که در بخش تعمیر برق خودرو فعالیت می‌کند، به «دنیای اقتصاد» می‌گوید که نرخ تورم و بهای دلار افزایش قابل‌توجهی داشته و این در حالی است که نرخ دستمزد با این موارد همخوانی ندارد. مکانیک خودروی دیگری که در منطقه جنوب تهران مشغول به کار است، با اشاره به اینکه هزینه تعمیر خودرو در سال جاری نسبت به سال قبل افزایش داشته، به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: «برای نمونه، هزینه تعمیر لنت، دیسک و صفحه، تسمه، قطعات جلوبندی و لوازم موتور در خودرو‌هایی مثل پراید، پژو ۴۰۵، پژو پارس، سمند و دنا بالا رفته است.»

وی در پاسخ به این پرسش که آیا مراجعه به شما در سال جاری افزایش داشته یا خیر، اضافه می‌کند: «بله، مراجعه افزایش داشته است. البته خیلی از مشتریان ما تعمیرات غیرضروری خودرو را عقب می‌اندازند.» این تعمیرکار خودرو بیشتر مراجعات را مربوط به خودرو‌هایی می‌داند که عمر بیشتری از آنها سپری شده است. این مراجعات هم شامل تعمیر سیستم ترمز و لنت، جلوبندی، دیسک و صفحه، تسمه، روغن‌ریزی و مشکلات موتور است. در خودرو‌های کارکرده هم بیشتر برای تعمیر سرسلیندر، رینگ پیستون و یاتاقان به تعمیرگاه ما می‌آیند. این تعمیرکار همچنین می‌گوید که هزینه تعمیر خودرو در بخش سرسیلندر حدود ۴۰ تا ۵۰درصد افزایش داشته است. فرد دیگری که صاحب تعمیرگاه تخصصی خودرو است و سالیان زیادی به این کار اشتغال دارد، می‌گوید که مراجعه مردم امسال نسبت به گذشته بیشتر شده است. ضمن اینکه بیشتر مراجعات برای تعمیر موتور و گیربکس است.

چرا تعمیر و نگهداری خودرو گران شد؟

در ادامه، نظر دو کارشناس صنعت خودرو را جویا شدیم. حسن کریمی سنجری، کارشناس صنعت خودرو نیز در ارزیابی خود از افزایش هزینه تعمیر و نگهداری خودرو در چند ماه اخیر می‌گوید: «بخش قابل‌توجهی از بازار لوازم یدکی خودرو دارای وابستگی مستقیم یا غیرمستقیم به نرخ ارز است؛ چرا که حتی در مورد قطعاتی که تولیدکنندگان داخلی آنها را عرضه می‌کنند، مواد اولیه تولید عمدتا وارداتی هستند. از این رو، با افزایش نرخ ارز، قیمت این کالا‌های مصرفی بلافاصله صعودی می‌شود.»

وی ادامه می‌دهد: «علاوه بر نوسانات ارزی، محدودیت‌های وارداتی و چالش‌های لجستیکی و تامین کالا در مسیر‌های دریایی نیز به این روند اضافه شده است؛ به گونه‌ای که یا قطعات با هزینه‌ای بسیار بالاتر در بازار عرضه می‌شوند یا به دلیل کمبود عرضه، اساسا از دسترس خارج می‌شوند. اگرچه قطعات ساخت داخل نسبت به نمونه‌های وارداتی حساسیت کمتری به نرخ ارز دارند، اما به دلیل تبعیت از تورم عمومی اقتصاد، هزینه‌های تولید و تامین مواد اولیه آنها نیز به‌شدت افزایش یافته و در نهایت منجر به رشد قیمت لوازم یدکی و هزینه‌های تعمیر و نگهداری شده است.»

این کارشناس صنعت خودرو با تاکید بر اینکه در بررسی علت افزایش هزینه‌های نگهداری، اگرچه فرسودگی ناوگان خودرویی می‌تواند به‌عنوان یک عامل مطرح باشد، اما نباید آن را علت اصلی دانست، در این باره توضیح می‌دهد: «در تحلیل وسایل نقلیه شخصی، فرسودگی یک شاخص کلی است که در دوره‌های گذشته نیز وجود داشته است. واقعیت این است که کاهش شدید قدرت خرید مردم، مانع از ورود آنها به بازار خودرو‌های صفرکیلومتر شده و در نتیجه، منجر به افزایش عمر ماندگاری خودرو‌های قدیمی و افزایش چرخه دست‌به‌دست شدن آنها شده است.»

وی ادامه می‌دهد: «بنابراین فرسودگی ناوگان را می‌توان یک عامل جانبی دانست، اما نگاه غالب و تعیین‌کننده، همان تاثیرپذیری مستقیم قیمت قطعات چه داخلی و خارجی از روند صعودی تورم و نرخ ارز است.» کریمی تاکید می‌کند: «مقایسه تورم خرید خودرو با تورم هزینه‌های استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی نشان می‌دهد که مصرف‌کنندگان به دلیل محدودیت‌های مالی، ناچارند به جای خرید خودروی جدید، هزینه‌های تعمیر و نگهداری را متحمل شوند.» وی ادامه می‌دهد: «کاهش حجم خرید خودرو ناشی از دو عامل کاهش عرضه و کاهش تقاضاست که بخش تقاضا به طور مستقیم با کاهش قدرت خرید مردم در ارتباط است. با این حال، باید تاکید کرد که حتی اگر مردم به‌ناچار و به دنبال کاهش قدرت خرید به تعمیرات بیشتر روی آورده‌اند؛ اما باز هم علت اصلی و ریشه‌ای بالا رفتن هزینه‌ها، همان پدیده تورم و نوسانات ارزی است که بر کل زنجیره تامین و خدمات اثرگذار بوده است.»

بابک کریمخان، نایب‌رئیس اول انجمن تخصصی صنایع همگن نیرو محرکه و قطعه‌سازان خودرو کشور، در پاسخ به این پرسش که چرا تورم بخش تعمیر و نگهداری خودرو نسبت به خرید آن پیشی گرفته، به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: «تعدیل قیمت قطعات متناسب با نرخ ارز و تورم عمومی، واکنش سریع‌تری نسبت به بهای خودرو نشان می‌دهد. در واقع، درحالی‌که قیمت فروش خودرو به دلیل ماهیت بازار و مداخلات قیمتی، همواره با تاخیر نسبت به شاخص‌های کلان اقتصادی واکنش نشان می‌دهد، بهای قطعات به صورت لحظه‌ای با نرخ‌های جدید ارزی و تورم عمومی تغییر می‌کند. همین تفاوت در سرعت اثرپذیری، منجر به ایجاد شکافی شده که در نتیجه آن، تورم هزینه‌های تعمیر و نگهداری از تورم قیمت خرید خودرو پیشی گرفته است.»

کریمخان با اشاره به اینکه در سمت تقاضا، با میلیاردی شدن بهای خودرو و عدم تناسب آن با رشد دستمزدها، قدرت خرید خانوار‌ها به شدت کاهش یافته، اضافه می‌کند: «این تغییر وضعیت، مصرف‌کنندگان را ناگزیر کرده است که به‌جای خرید خودروی نو، به تعمیر و بازسازی خودرو‌های فعلی روی آورند. در واقع حتی مردم از تعویض قطعات هم می‌گذرند و به‌جای آن آنها را تعمیر می‌کنند.» وی در پاسخ به این پرسش که فرسودگی ناوگان چقدر در افزایش هزینه تعمیر اثرگذار بوده، می‌گوید: «فرسودگی ناوگان خودرویی کشور و ناتوانی در جایگزینی آن با مدل‌های جدید، باعث شده خودرو‌های فرسوده در سطح شهر به‌وفور دیده شوند. از آنجا که این خودرو‌ها به دلیل استهلاک بالا، نیازمند مراجعات مستمر به تعمیرگاه‌ها و تعویض مداوم قطعات هستند، چرخه‌ای معیوب ایجاد شده است که تقاضا برای خدمات تعمیراتی را در شرایط تورمی، بیش از پیش افزایش می‌دهد.»