ورق در بازار خودرو برگشت

 بازار خودرو که در خردادماه تحت‌تاثیر فضای پساتفاهم ایران و آمریکا و افت نرخ ارز وارد مسیر نزولی شده بود، در تیرماه بار دیگر تغییر جهت داد. تشدید تنش‌های سیاسی پس از نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، جهش ۱۸درصدی نرخ دلار و اعلام فهرست جدید قیمت محصولات خودروسازان، سه محرکی بودند که روند کاهشی بازار را متوقف کردند. بررسی قیمت ۲۱خودرو در سه گروه داخلی، مونتاژی و وارداتی نشان می‌دهد میانگین قیمت‌ها در تیرماه ۴درصد افزایش یافته است؛ اتفاقی که از بازگشت انتظارات تورمی و اثرگذاری همزمان متغیر‌های سیاسی، ارزی و سیاست‌های قیمتی بر بازار خودرو حکایت دارد.

در این میان، رکورد رشد قیمت از آنِ بازار خودرو‌های داخلی با ۴.۴درصد افزایش است. بازار مونتاژی‌ها و وارداتی‌ها نیز به ترتیب ۴.۳ و ۲درصد رشد را نشان می‌دهند. با این حال، بازدهی بازار خودرو در ماه قبل همزمان با مذاکرات جدی میان آمریکا و ایران و افت نرخ ارز، کاهش ۶درصدی را نشان می‌داد؛ هرچند این کاهش در بخش‌های مختلف بازار یکسان نبوده است.

در بررسی دلایل بازدهی مثبت بازار خودرو در تیرماه به متغیر‌های سیاسی و اقتصادی برمی‌خوریم. متن یادداشت‌تفاهم خاتمه جنگ در اولین دقایق بامداد پنج‌شنبه ۲۸خردادماه از سوی روسای‌جمهور ایران و آمریکا امضا شد. پس از آن بود که با شروع مذاکرات و افت بهای دلار روند بازار خودرو نیز کاهشی شد. اما شانزدهم تیرماه همزمان شد با آغاز نقض بند۱۰ یادداشت‌تفاهم اسلا‌م‌آباد از سوی آمریکا. یک روز بعد نیز حملات بامدادی آمریکا به سواحل جنوب ایران گزارش شد. به گفته تحلیلگران بازار خودرو، شروع مجدد تنش‌های سیاسی، یکی از محرک‌های اصلی نوسانات در بازار خودرو در تیرماه تلقی می‌شود. به بیانی دیگر، وقتی ریسک‌های سیاسی بالا می‌رود، سرمایه‌گذاران برای حفظ ارزش دارایی خود، از نقدینگی به سمت کالا‌های سرمایه‌ای مانند خودرو حرکت می‌کنند که به افزایش تقاضای کاذب منجر می‌شود. ترکیب افزایش هزینه‌های تولید و واردات و همچنین رشد تقاضا، در نهایت زنجیره‌ای از فشار ایجاد می‌کند که قیمت‌ها را نه تنها بالا می‌برد، بلکه باعث شکل‌گیری یک روند صعودی و هیجانی می‌شود که بازگشت به سطح تعادلی را دشوار می‌سازد.

محرک دیگر بازار خودرو که خود تحت‌تاثیر متغیر سیاسی روند افزایشی را طی کرده، نرخ دلار است. بهای این ارز در حالی در ابتدای تیرماه بیش از ۱۶۰هزار تومان بود که در سی‌ام تیرماه وارد کانال ۱۸۹هزار تومان شد؛ این یعنی رشد حدود ۲۹هزار تومانی معادل ۱۸درصد؛ بنابراین پیوند خطی میان دلار و خودرو که در برخی از دوره‌های زمانی مانند تیرماه سال ۱۴۰۴ قطع شده بود، حالا بار دیگر برقرار شده است. آنچه مشخص است نرخ ارز به دو روش مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت خودرو اثر می‌گذارد. وقتی بهای ارز بالا می‌رود، قیمت تمام‌شده قطعات منفصله و خودرو‌های وارداتی که وابستگی ارزی مستقیم دارند نیز روند صعودی طی می‌کند و دوم اینکه انتظارات تورمی نیز با افزایش مواجه می‌شوند که در نتیجه آن تقاضای سرمایه‌ای و در نهایت قیمت‌ها در بازار افزایش پیدا می‌کند. پیش‌تر بازوی پژوهشی مجلس نیز در بررسی متغیر‌های اصلی تاثیرگذار بر روند بازار خودرو از دهه ۸۰ تا ۱۴۰۳، شاخص‌های کلان اقتصادی به‌ویژه نرخ ارز را عنصر مهم‌تری به نسبت متغیر نرخ مصوب خودرو معرفی کرده بود.

در بررسی دلایل رشد بازار خودرو‌های داخلی به طور جداگانه، به‌روزرسانی فهرست قیمت محصولات تولیدی از سوی سه خودروساز بزرگ کشور به چشم می‌خورد. ایران خودرو در ۲۷خردادماه در حالی فهرست بهای تولیدات خود را منتشر کرد که قیمت ۲۵محصول این خودروساز با رشد به‌طور میانگین ۴۰ تا ۴۵درصدی مواجه شده بود. هرچند در همان زمان زمزمه‌هایی مبنی بر افزایش قیمت محصولات سایپا به گوش رسید، اما در نهایت مدیرعامل این شرکت آب پاکی را روی این گمانه‌زنی‌ها ریخت و خبر از عدم دریافت مجوز افزایش قیمت داد. سر آخر این خودروساز در ۲۶تیرماه قیمت جدید محصولات خود را اعلام کرد که بررسی قیمتی آنها نشان از رشد به طور میانگین ۲۱درصدی ۱۴محصول داشت. ۲ روز بعد نیز پارس خودرو از بهای جدید ۹ محصول خود رونمایی کرد.

جریان بازار خودرو‌های وارداتی نیز علاوه بر دو متغیر سیاسی و تحولات ارزی، تحت‌تاثیر اخبار پیرامون وضعیت واردات قرار گرفته است. آن‌گونه که یک مقام وزارت صمت خبر می‌دهد ۲۰۰هزار دستگاه خودرو در سال گذشته ثبت‌سفارش شده و اکنون ۸۰هزار دستگاه نیز در نوبت ورود به کشور هستند. همین بلاتکلیف ماندن سرنوشت واردات، به اوج‌گیری انتظارات تورمی در بازار این خودرو‌ها منجر شد. ضمن اینکه تاکید بر ادامه واردات از سوی وزارت صمت، برخی واسطه‌گران را به سمت نمایندگی‌های عرضه‌کننده خودرو‌های وارداتی کشاند که همین هجوم تقاضا در نهایت بر روند قیمت‌ها در این بازار اثرگذار بوده است.

تغییرات قیمتی خودرو در تیرماه

بازدهی بازار‌ها در تیرماه در حالی رشد به‌طور میانگین ۴درصد را نشان می‌دهد که در این میان بازار خودرو‌های داخلی بیشترین افزایش قیمت یعنی ۴.۴ درصد را تجربه کرده است. پس از آن بازار خودرو‌های مونتاژی و وارداتی به ترتیب با رشد ۴.۳ و ۲درصدی مواجه شدند.

در بازار خودرو‌های داخلی که صدرنشین رشد قیمت در تیرماه است؛ رکورد افزایش قیمت در دست خودروی اطلس دنده‌ای است. این خودرو در اول تیرماه به بهای یک‌میلیارد و ۲۹۰‌میلیون تومان در سطح بازار آزاد مبادله می‌شد؛ اما در انتهای تیرماه قیمت آن به یک‌میلیارد و ۳۸۵‌میلیون تومان افزایش یافت. این یعنی این خودرو در بازه زمانی بررسی‌شده رشد قیمت ۹۵‌میلیونی معادل ۷درصد را تجربه کرده است. نام راناپلاس پس از اطلس دیده می‌شود. این خودرو در اول تیرماه به مبلغ یک‌میلیارد و ۶۰۰‌میلیون تومان دادوستد می‌شد؛ اما با افزایش قیمت ۱۰۰‌میلیون تومانی معادل ۶.۲درصد در روز‌های پایانی تیرماه مواجه شد. پژو ۲۰۷ اتوماتیک هم که در نخستین روز تابستان ۲‌میلیارد و ۶۵۰‌میلیون تومان قیمت خورده بود؛ در آخر تیرماه به بهای ۲‌میلیارد و ۸۰۰‌میلیون تومان معامله شد. یعنی این خودرو با افزایش قیمت ۱۵۰‌میلیون تومانی معادل ۵.۶درصد مواجه شده است. البته در میان هفت خودروی بررسی‌شده در بازار داخلی یک خودرو یعنی تارا اتوماتیک افت قیمت ۴۰‌میلیون تومانی معادل یک درصد را تجربه کرده است.

بررسی قیمت‌ها در بازار خودرو‌های مونتاژی حکایت از این دارد که در میان هفت خودروی بررسی‌شده، بیشترین رشد قیمت مربوط به خودروی دیگنیتی پرایم است. این خودرو که در ابتدای تیرماه به بهای ۴‌میلیارد و ۴۰۰‌میلیون تومان در سطح بازار آزاد دادوستد می‌شد، در انتهای این ماه با افزایش ۵۵۰‌میلیون تومانی معادل ۱۲.۵درصد به ۴میلیارد و ۹۵۰‌میلیون تومان رسید.‌ام‌وی‌ام X ۲۲ در جایگاه دوم رشد قیمت قرار گرفته است. این خودرو در اول تیرماه به مبلغ ۲میلیارد و ۳۵۰‌میلیون تومان در بازار آزاد موجود بود، اما در سی‌ام تیرماه بهای آن به ۲میلیارد و ۶۰۰‌میلیون تومان افزایش یافت؛ این یعنی رشد ۲۵۰‌میلیون تومانی معادل ۱۰.۶درصد. فیدلیتی الیت هم افزایش ۴۵۰‌میلیون تومانی معادل ۹.۴درصد را در بازه زمانی بررسی‌شده تجربه کرده است. البته دو خودروی مونتاژی یعنی فونیکس تیگو و لاماری ایما کاهش قیمت را نشان می‌دهند؛ افت به ترتیب ۱.۵ و ۰.۹درصدی. ثبات قیمتی نیز در میان خودرو‌های بررسی‌شده وجود دارد؛ اکستریم LX و جک جی ۴.

بازار خودرو‌های وارداتی، اما کمترین افزایش قیمت را به نام خود زده است. بررسی قیمتی انواع خودرو در این بازار نشان می‌دهد که خودروی آئودی بیشترین رشد قیمت را تجربه کرده است. این خودرو در ابتدای تابستان به بهای هشت‌میلیارد و ۵۰۰‌میلیون تومان در سطح بازار آزاد موجود بود؛ اما در انتهای نخستین ماه این فصل داغ بهای آن به ۹‌میلیارد و ۸۰۰‌میلیون تومان افزایش یافت. این یعنی رشد قیمت یک‌میلیارد و ۳۰۰‌میلیون تومانی معادل ۱۵.۲درصد. پس از آن مزدا۳ بیشترین افزایش قیمت را به نام خود ثبت کرده است. قیمت این خودرو در اولین روز تیرماه در حالی ۷‌میلیارد تومان بود که پس از آن با رشد ۳۰۰‌میلیونی معادل ۴.۲درصد به ۷‌میلیارد و ۳۰۰‌میلیون تومان رسید.

دو خودرو نیز با افت قیمت مواجه شده‌اند؛ سیتروئن و فولکس ID ۴. بهای فولکس از ۷‌میلیارد و ۵۰۰‌میلیون تومان به ۷‌میلیارد و ۲۰۰‌میلیون تومان کاهش یافت که یعنی افت ۳۰۰‌میلیون تومانی معادل ۴درصدی. سیتروئن هم در اول تیرماه به قیمت ۴میلیارد تومان دادوستد می‌شد؛ اما در انتهای تیرماه بهای آن به ۳میلیارد و ۹۰۰‌میلیون تومان کاهش یافت که به معنای افت ۲.۵درصدی است. همچنین، سه خودرو یعنی نیسان سانی، سوزوکی بالنو و تویوتا کرولا توربو ثبات قیمتی را در بازه زمانی بررسی‌شده تجربه کردند. در این بازه زمانی، نیسان به قیمت ۴‌میلیارد و ۵۰۰‌میلیون تومان، سوزوکی چهار‌میلیارد و ۸۰۰‌میلیون تومان و تویوتا کرولا توربو ۵‌میلیارد و ۷۰۰‌میلیون تومان در سطح بازار آزاد مورد دادوستد قرار گرفتند.