خودرو‌های اقتصادی، خرج‌های نجومی !

  بررسی یک سبد برآوردی از هزینه‌های نگهداری ۶ خودروی پرتیراژ نشان می‌دهد بودجه سالانه مورد نیاز مالکان در تهران، از میانگین ۳۵.۵ میلیون تومان در سال گذشته به ۶۶ میلیون تومان در آبان امسال رسیده است؛ افزایشی حدود ۸۶ درصد که از روغن موتور و لاستیک تا بیمه، تعمیرات و خدمات دوره‌ای را در بر می‌گیرد.

برای داشتن یک خودرو در تهران چقدر باید هزینه کرد؟ پاسخ این پرسش دیگر تنها به قیمت خرید ماشین یا هزینه بنزین محدود نیست. خودرویی که سال‌ها پیش خریداری شده و حتی قرار نیست تعویض شود، هر سال هزینه‌های تازه‌ای روی دست صاحبش می‌گذارد؛ از تعویض روغن و فیلتر گرفته تا خرید لاستیک، تعمیر ترمز، سرویس سیستم سرمایش و گرمایش، بیمه و معاینه فنی.

در گذشته ممکن بود بسیاری از این مخارج در بودجه خانوار هزینه‌هایی نسبتاً کوچک و پراکنده به نظر برسند؛ اما افزایش قیمت قطعات و خدمات تعمیرگاهی باعث شده، پرداخت چند فاکتور در طول سال، به رقمی چند ده میلیون تومانی تبدیل شود.

برای بررسی ابعاد این موضوع، اقتصادنیوز هزینه نگهداری ۶ خودروی پرتیراژ شامل ساینا S، کوییک S، پژو ۲۰۷ دنده‌ای، سورن پلاس EF ۷، دنا پلاس دنده‌ای و تارا V ۱ را در دو مقطع آبان ۱۴۰۴ و آبان ۱۴۰۵ در قالب یک سبد هزینه‌ای مقایسه کرده است. مبنای محاسبه، کارکرد سالانه ۱۵ هزار کیلومتر و هزینه‌های معمول نگهداری شامل روغن و فیلتر، لاستیک، لنت و ترمز، سرویس‌های فنی، سیستم سرمایش و گرمایش، بیمه شخص ثالث، معاینه فنی، عوارض و شست‌وشوی خودروست. هزینه قطعاتی که هر سال تعویض نمی‌شوند نیز متناسب با دوره فرضی مصرف، به هزینه سالانه تبدیل شده است.

البته ارقام این مقایسه، برآورد‌های سناریویی بر پایه قیمت‌های منتخب بازار تهران هستند و نباید آنها را میانگین رسمی هزینه واقعی تمام خودرو‌ها یا نرخ قطعی تورم خدمات خودرویی دانست.

صورت‌حساب نگهداری خودرو چقدر سنگین شد؟

نتایج مدل محاسباتی ۶ خودروی منتخب نشان می‌دهد میانگین هزینه سالانه نگهداری از حدود ۳۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در آبان ۱۴۰۴ به ۶۶ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۵ افزایش یافته است.

به عبارت دیگر، در این سناریو مالک یک خودروی معمولی باید به‌طور متوسط سالانه ۳۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بیشتر از سال گذشته برای نگهداری کنار بگذارد. این رقم معادل افزایش حدود ۸۶ درصدی هزینه‌های برآوردشده است؛ افزایشی که بخش مهمی از آن به گران‌تر شدن اقلام مصرفی و خدمات فنی مربوط می‌شود.

البته هزینه نگهداری خودرو هر ماه به یک اندازه پرداخت نمی‌شود. ممکن است مالک در یک ماه هیچ هزینه تعمیرگاهی نداشته باشد و در ماه بعد با تعویض لاستیک، لنت و سرویس موتور، ناچار شود چند ده میلیون تومان یکجا بپردازد.

به همین دلیل، تبدیل هزینه‌های سالانه به بودجه ماهانه بیش از آنکه نشان‌دهنده پرداخت منظم باشد، ابزاری برای درک فشار مالی مالکیت خودروست.

ساینا و کوییک؛ خودرو‌های اقتصادی با خرج‌های غیراقتصادی؟

در میان خودرو‌های بررسی‌شده، ساینا S و کوییک S همچنان کمترین هزینه سالانه نگهداری را در مدل محاسباتی دارند؛ اما افزایش هزینه آنها نیز قابل‌توجه است. بودجه سالانه نگهداری ساینا از حدود ۲۷ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۴ به ۵۰ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۵ رسیده است؛ افزایشی ۲۳ میلیون تومانی، معادل حدود ۸۵ درصد.

برای کوییک S نیز هزینه سالانه از ۲۸ میلیون تومان به ۵۲ میلیون تومان افزایش یافته؛ یعنی حدود ۲۴ میلیون تومان هزینه بیشتر و رشدی نزدیک به ۸۶ درصد.

این دو خودرو معمولاً در گروه محصولات اقتصادی بازار قرار می‌گیرند، اما اقتصادی بودن قیمت خرید لزوماً به معنای پایین بودن هزینه نگهداری نیست.

وقتی قیمت یک جفت لاستیک، یک سرویس دوره‌ای و بیمه شخص ثالث در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، حتی خودرو‌های کوچک‌تر نیز می‌توانند هزینه سالانه قابل‌توجهی داشته باشند.

۳۲میلیون تومان افزایش هزینه نگهداری از پژو ۲۰۷ در یک سال

در مدل بررسی‌شده، هزینه سالانه نگهداری پژو ۲۰۷ دنده‌ای از حدود ۳۶ میلیون تومان در آبان سال گذشته به ۶۸ میلیون تومان در آبان امسال رسیده است.

این تفاوت ۳۲ میلیون تومانی، معادل افزایش نزدیک به ۸۹ درصد است؛ بالاترین درصد رشد در میان شش خودروی منتخب این سناریو. خودرویی که در نگاه اول ممکن است هزینه‌های جاری آن چندان متفاوت از دیگر محصولات داخلی به نظر نرسد، هنگام خرید لاستیک، روغن موتور، قطعات ترمز و پرداخت اجرت تعمیرگاه می‌تواند فاکتور قابل‌توجهی ایجاد کند.

برای مالک پژو ۲۰۷، هزینه ۶۸ میلیون تومانی سالانه معادل کنار گذاشتن حدود پنج میلیون و ۷۰۰ هزار تومان در هر ماه است؛ بدون آنکه بنزین، پارکینگ و خرابی‌های سنگین موتور یا گیربکس در این مبلغ محاسبه شده باشد.

دنا پلاس، تارا و سورن؛ هزینه نگهداری تا مرز ۸۰ میلیون تومان

در میان خودرو‌های بررسی‌شده، بیشترین بودجه سالانه نگهداری مربوط به دنا پلاس است. برآورد هزینه این خودرو از ۴۳ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۴ به ۷۹ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۵ رسیده؛ یعنی ۳۶ میلیون تومان افزایش، معادل حدود ۸۴ درصد.

تارا V ۱ نیز از هزینه سالانه ۴۱ میلیون تومان در سال گذشته به ۷۶ میلیون تومان در سال جاری رسیده است؛ افزایشی ۳۵ میلیون تومانی یا نزدیک به ۸۵ درصد. برای سورن پلاس EF ۷ نیز، هزینه برآوردی از ۳۸ میلیون تومان به ۷۱ میلیون تومان افزایش یافته؛ یعنی ۳۳ میلیون تومان هزینه بیشتر، معادل حدود ۸۷ درصد رشد.

این ارقام نشان می‌دهد، تفاوت هزینه مالکیت خودرو‌ها فقط به قیمت روز آنها محدود نیست. نوع موتور، اندازه لاستیک، قیمت قطعات مصرفی، میزان پیچیدگی تعمیرات و اجرت خدمات نیز در هزینه نهایی نقش دارند. بااین‌حال، اختلاف هزینه میان مدل‌ها نباید به معنای خرابی بیشتر یک خودرو نسبت به دیگری تعبیر شود؛ زیرا این سبد، هزینه‌های فرضی نگهداری معمول را مقایسه می‌کند و بر داده‌های واقعی فراوانی خرابی یا تعداد مراجعات تعمیرگاهی استوار نیست.

روغن موتور؛ سرویس ساده‌ای که میلیون‌ها تومان خرج برمی‌دارد

یکی از روشن‌ترین نمونه‌های افزایش هزینه نگهداری خودرو را می‌توان در بازار روغن موتور مشاهده کرد. براساس فهرست قیمت منتشرشده در ۱۰ آبان ۱۴۰۵، روغن موتور چهارلیتری اسپیدی سوپر پاور ۱۰ W ۴۰ حدود چهار میلیون و ۴۰۰ هزار تومان، اسپیدی پلاتینیوم ۱۰ W ۴۰ حدود پنج میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و بهران ۱۰ W ۴۰ نیمه‌سنتتیک حدود شش میلیون تومان قیمت‌گذاری شده‌اند.

در همین فهرست، قیمت روغن ایرانول ریسینگ ۱۰ W ۴۰ چهارلیتری حدود چهار میلیون و ۸۰۰ هزار تومان درج شده است.

این ارقام تنها مربوط به خرید روغن هستند و هزینه فیلتر روغن، فیلتر هوا، سایر اقلام مصرفی و اجرت تعویض به آنها اضافه می‌شود.

به این ترتیب، حتی یک سرویس معمولی نیز بسته به خودرو، نوع روغن و قطعات انتخابی می‌تواند به فاکتوری چندمیلیون‌تومانی تبدیل شود..

لاستیک؛ خریدی که ممکن است چند ده میلیون تومان هزینه داشته باشد

بازار لاستیک نیز یکی از بخش‌های مهم هزینه نگهداری خودروست. فهرست قیمت هشتم آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد یک جفت لاستیک بارز مدل P ۶۶۰ در سایز ۱۶۵/۶۵ R ۱۳ حدود ۱۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان قیمت داشته است.

در همین مقطع، قیمت یک جفت لاستیک بارز مدل P ۶۴۸ در سایز ۱۸۵/۶۵ R ۱۴ حدود ۱۸ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان و مدل P ۶۴۰ در همین سایز حدود ۲۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان گزارش شده است؛ بنابراین خرید چهار حلقه لاستیک برای برخی خودرو‌های پرتیراژ، بسته به سایز و محصول انتخابی، ممکن است هزینه‌ای چند ده میلیون تومانی ایجاد کند.

البته همه خودرو‌ها در طول یک سال به چهار حلقه لاستیک جدید نیاز ندارند. به همین دلیل، در محاسبه هزینه سالانه نگهداری باید عمر مفید لاستیک و میزان کارکرد خودرو لحاظ شود.

اهمیت این هزینه فقط به مبلغ خرید محدود نیست. لاستیک و لنت ترمز از قطعات مرتبط با ایمنی خودرو هستند و تعویق تعویض آنها در صورت فرسودگی می‌تواند خطرآفرین باشد.

گرانی این قطعات پرسش مهمی ایجاد می‌کند: آیا افزایش قیمت، برخی مالکان را به استفاده طولانی‌تر از قطعات فرسوده سوق داده است؟ پاسخ قطعی به این پرسش نیازمند بررسی میدانی و گفت‌و‌گو با تعمیرکاران و رانندگان است.

تعمیرگاه رفتن هم گران شد؛ اجرتی که به قیمت قطعه اضافه می‌شود

افزایش هزینه نگهداری خودرو فقط به قیمت قطعات مربوط نیست. اجرت تعمیرکار نیز بخش مهمی از فاکتور را تشکیل می‌دهد.

براساس فهرست تعرفه‌های مکانیکی سال ۱۴۰۵، اجرت تعویض تسمه تایم و بلبرینگ ساینا دنده‌ای حدود دو میلیون و ۲۸۰ هزار تومان اعلام شده است. این در حالی است که قیمت تسمه، بلبرینگ و دیگر قطعات مورد نیاز جداگانه محاسبه می‌شود. در فهرست دیگری از اجرت‌های سال ۱۴۰۵، هزینه تعویض تسمه تایم برای برخی خودرو‌های خانواده سمند، دنا و تارا حدود دو میلیون و ۴۲۰ هزار تومان برآورد شده است.

به این ترتیب، هزینه تعویض تسمه تایم تنها با قیمت کیت مشخص نمی‌شود و مبلغ نهایی به نوع قطعه، اجرت تعمیرکار و سایر خدمات مورد نیاز بستگی دارد.

برای لنت ترمز، روغن ترمز، سرویس موتور و سیستم سرمایش و گرمایش نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. گاهی هزینه یک قطعه چندان بالا نیست، اما مجموع قطعات و خدمات، فاکتور نهایی را افزایش می‌دهد.

بیمه و معاینه فنی؛ هزینه‌هایی که حتی بدون خرابی خودرو باید پرداخت شوند

در کنار مخارج تعمیرگاهی، بخشی از هزینه مالکیت خودرو ماهیت الزامی دارد. طبق تعرفه‌های بیمه شخص ثالث سال ۱۴۰۵، نرخ پایه بیمه خودرو‌های سواری چهار سیلندر معمولی به حدود ۱۰ میلیون و ۵۱۳ هزار تومان رسیده است. این رقم در سال ۱۴۰۴ حدود هفت میلیون و ۹۲۲ هزار تومان بود؛ به این ترتیب، حق بیمه پایه حدود ۳۳ درصد افزایش یافته است. البته مبلغ نهایی بیمه‌نامه به عواملی مانند تخفیف عدم خسارت، سقف تعهدات، کاربری و شرایط بیمه‌گذار وابسته است.

هزینه معاینه فنی نیز افزایش داشته است. براساس اعلام ستاد معاینه فنی تهران، هزینه مراجعه عادی خودرو‌های سبک تا وزن ۱۴۰۰ کیلوگرم در سال ۱۴۰۵، با احتساب هزینه‌های جانبی مرتبط، حدود ۵۶۱ هزار تومان تعیین شده است. عوارض سالانه خودرو و هزینه‌های طرح ترافیک نیز می‌توانند به هزینه مالکیت اضافه شوند. برای نمونه، نرخ پایه ورود به محدوده طرح ترافیک تهران در سال ۱۴۰۵ به ۱۴۵ هزار تومان رسیده که نسبت به سال قبل ۴۱ درصد افزایش داشته است.

هرچند طرح ترافیک برای همه مالکان هزینه‌ای ثابت نیست، اما برای کسانی که به‌طور مستمر در محدوده‌های مشمول تردد می‌کنند، می‌تواند سهم مهمی از بودجه حمل‌ونقل داشته باشد.

هزینه پنج‌میلیون‌تومانی در ماه؛ فشار تازه بر بودجه خانوار

میانگین ۶۶ میلیون تومانی هزینه سالانه نگهداری خودرو‌های منتخب، در این مدل معادل ماهانه پنج میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است.

برای فردی با درآمد ماهانه ۳۰ میلیون تومان، این مبلغ حدود ۱۸ درصد درآمد را تشکیل می‌دهد. برای درآمد ماهانه ۵۰ میلیون تومان نیز سهم آن به حدود ۱۱ درصد می‌رسد. این مقایسه به معنای آن نیست که مالکان خودرو‌های مورد بررسی الزاماً در این گروه‌های درآمدی قرار دارند؛ بلکه صرفاً بزرگی هزینه نگهداری خودرو را نسبت به دو سطح فرضی درآمد نشان می‌دهد.

موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که خانواده علاوه بر هزینه خودرو، با اجاره مسکن، خوراک، آموزش و سایر مخارج ضروری مواجه باشد.

در چنین شرایطی، خرج خودرو ممکن است به یکی از بخش‌های مهم بودجه خانوار تبدیل شود؛ هزینه‌ای که حذف کامل آن برای کسانی که به وسیله نقلیه شخصی وابسته‌اند، چندان آسان نیست.

وقتی صرفه‌جویی امروز به هزینه سنگین فردا تبدیل می‌شود

افزایش قیمت خدمات خودرویی می‌تواند الگوی نگهداری خودرو را تغییر دهد. برای مثال، ممکن است برخی مالکان فاصله میان سرویس‌ها را افزایش دهند، تعمیرات غیرضروری را به تعویق بیندازند یا برای کاهش هزینه به سراغ قطعات ارزان‌تر بروند. اما همه روش‌های صرفه‌جویی نتیجه یکسانی ندارند. کاهش دفعات شست‌وشو یا حذف برخی خدمات ظاهری با به‌تعویق‌انداختن تعویض روغن، لنت فرسوده یا تسمه تایم تفاوت دارد.

در مورد قطعات حساس، بی‌توجهی به زمان سرویس یا استفاده از قطعات نامناسب ممکن است به تعمیرات پرهزینه‌تر منجر شود.

از این منظر، تورم نگهداری خودرو فقط مسئله پرداخت پول بیشتر نیست؛ ممکن است تصمیم مالکان درباره زمان تعمیر و کیفیت قطعات را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

خودرو داشتن؛ هزینه‌ای فراتر از قیمت خرید

نتایج این بررسی نشان می‌دهد در سناریوی نگهداری ۶ خودروی پرتیراژ، متوسط بودجه سالانه از ۳۵.۵ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۴ به ۶۶ میلیون تومان در آبان ۱۴۰۵ رسیده است. در این مدل، ساینا با حدود ۵۰ میلیون تومان کمترین و دنا پلاس با حدود ۷۹ میلیون تومان بیشترین بودجه سالانه نگهداری را دارند. این ارقام نه هزینه قطعی همه مالکان، بلکه برآورد یک سبد مشترک مصرف و خدمات برای مقایسه اقتصادی هستند.

نکته مهم آن است که بخش زیادی از این مخارج به هزینه‌های تکرارشونده و ضروری مربوط می‌شود؛ هزینه‌هایی که حتی بدون تصادف یا خرابی اساسی خودرو نیز وجود دارند. در اقتصادی که قیمت خرید خودرو برای بسیاری از خانواده‌ها بالا رفته، حفظ خودروی موجود نیز می‌تواند فشار مالی مستقلی ایجاد کند.

خودرو داشتن دیگر فقط به معنای توان خرید یک ماشین نیست؛ پرسش مهم‌تر این است که صاحب خودرو برای روشن نگه داشتن موتور، حفظ ایمنی و پرداخت هزینه‌های سالانه آن، چقدر باید از درآمد خود کنار بگذارد؟