کارنامه زیان انباشته خودروسازان

 بررسی صورت‌های مالی ۹ماهه غیرتلفیقی نشان می‌دهد، مجموع زیان‌های عملیاتی ایران خودرو، سایپا و پارس خودرو ۳۲درصد کاهش یافته و در پاییز رشد زیان انباشته متوقف شده است. این ثبات عمدتا ناشی از کاهش زیان انباشته ایران خودرو است؛ درحالی‌که سایپا سود عملیاتی را ثبت کرده و پارس‌خودرو بیشترین رشد زیان را به خود اختصاص داده است.

صورت‌های مالی ۹ماهه خودروسازان نشان می‌دهد؛ شرکت‌های بزرگ خودروساز کشور از ابتدای سال‌جاری تا انتهای آذرماه با پیچیدگی قابل‌توجهی در مواجهه با سود و زیان مواجه بوده‌اند، با این‌حال به‌نظر می‌رسد آنها توانسته‌اند در مجموع زیان‌دهی خود را کنترل کنند؛ به‌طوری‌که مجموع سه خودروساز کاهش زیان عملیاتی داشته و موفق شده‌اند زیان انباشته را نسبت به‌صورت مالی ۶ ماهه ثابت نگه دارند. طبق گزارش مالی خودروسازان به سازمان بورس که در سامانه کدال منتشر شده‌است، ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در مجموع، از ابتدای سال‌جاری تا انتهای آذرماه ۱۴‌هزار و ۶۸۸.۵‌میلیارد‌تومان زیان عملیاتی ثبت کرده‌اند. این رقم در مدت مشابه سال‌گذشته به ۲۱‌هزار و ۶۱۹.۱‌میلیارد‌تومان می‌رسید، بنابراین در ۹‌ماهه امسال خودروسازان موفق شده‌اند ۶‌هزار و ۹۳۰.۶‌میلیارد‌تومان معادل ۳۲‌درصد زیان عملیاتی کمتری داشته‌باشند.

همچنین این سه خودروساز در انتهای آذرماه ۲۵۵.۵همت زیان انباشته داشتند. این در صورتی است که در انتهای اسفندماه سال‌گذشته این رقم ۲۲۸.۶‌همت بود، بنابراین در این ۹ ماه ۲۶.۹‌همت معادل ۱۱.۸‌درصد به زیان انباشته این سه شرکت اضافه شده‌است، اما ماجرا روی دیگری هم دارد. در صورت مالی ۶‌ماهه خودروسازان که پیش‌تر منتشر شده‌بود زیان انباشته ۲۵۵.۶۹‌همت بود، بنابراین در سه‌ماهه پاییز زیان انباشته خودروسازان تقریبا ثابت مانده و چیزی به آن اضافه نشده‌است. البته عملکرد این سه شرکت کاملا با هم متفاوت بوده‌است. برای مثال ثابت‌ماندن زیان انباشته در پاییز به‌خاطر عملکرد ایران‌خودرو بوده‌است، چراکه این شرکت طی این سه ماه ۸‌همت از زیان انباشته خود کاسته است، بااین‌حال ایران‌خودرو در ۹‌ماهه امسال افت زیان عملیاتی داشته‌است که احتمال می‌رود این امر به‌دلیل اصلاح ساختار مالی ایران‌خودرو باشد.

عملکرد سایپا، اما کاملا متفاوت بوده‌است. گرچه طی ۹ماه گذشته و همچنین در بازه پاییز امسال این شرکت رشد زیان انباشته داشته که از زیان خالص سرچشمه می‌گیرد، اما در اتفاقی نادر، در ۹‌ماهه امسال سود عملیاتی ثبت‌کرده است. با وجود کاهش محسوس تولید و فروش خودرو‌های داخلی، سایپا توانسته سود عملیاتی کسب کند که عمدتا ناشی از فروش خودرو‌های وارداتی و احتمالا درآمد‌های جانبی غیرخودرویی است، با این‌حال هزینه‌های مالی و سایر هزینه‌های غیرعملیاتی مانع تبدیل سود عملیاتی به سود خالص و موجب رشد زیان انباشته شرکت شده‌است. پارس‌خودرو، اما وضعیت خوبی ندارد و هم رشد زیان عملیاتی زیادی داشته (۱۳۲‌درصد رشد) و هم زیان انباشته آن بیشتر از دو شرکت دیگر زیاد شده‌است.

زیان ناخالص به زیانی گفته می‌شود که پس از کسر هزینه‌های مستقیم تولید یا خرید کالا یا خدمات، از درآمد حاصل از فروش آنها به‌دست می‌آید. این زیان تنها تفاوت بین هزینه‌های تولید و درآمد فروش را نشان می‌دهد و به‌نوعی وضعیت اولیه شرکت در فروش محصولات را نشان می‌دهد. زیان عملیاتی به زیان حاصل از کسر تمامی هزینه‌های عملیاتی شرکت، از جمله هزینه‌های فروش، اداری و عمومی، از درآمد‌های عملیاتی گفته می‌شود. این نوع زیان، عملکرد کلی شرکت در زمینه فعالیت‌های اصلی آن (تولید یا واردات خودرو) را ارزیابی می‌کند. زیان خالص به زیان نهایی گفته می‌شود که پس از کسر تمامی هزینه‌ها، از جمله هزینه‌های مالی، مالیات و سایر هزینه‌های غیرعملیاتی مانند بهره بانکی یا هزینه املاک شرکت از درآمد کل حاصل می‌شود. این زیان نشان‌دهنده وضعیت نهایی سود و زیان شرکت در پایان دوره مالی است. در نهایت، زیان انباشته به زیان‌های خالص شرکت اشاره دارد که در سال‌های گذشته به‌صورت پیوسته انباشته شده و هنوز جبران نشده‌اند. البته باید توجه داشت که این ارقام مربوط به‌صورت‌های مالی غیرتلفیقی سه خودروساز بزرگ است؛ یعنی سود و زیان شرکت‌های زیرمجموعه در آن لحاظ نشده‌است. اگر این صورت‌های مالی به‌صورت تلفیقی بودند احتمالا ارقام ثبت‌شده برای زیان انباشته و عملیاتی خودروسازان بیشتر بود.

جزئیات سود و زیان خودروسازان

طبق آمار و اطلاعاتی که سه شرکت بزرگ خودروسازی کشور در سامانه کدال ثبت کرده‌اند، ایران خودرو و پارس خودرو در ۹ ماهه امسال با افت در زیان عملیاتی خود مواجه بوده‌اند؛ در این میان سایپا توانسته در بازه زمانی مورد بررسی سود عملیاتی ثبت کند. برای بررسی جزئیات سود و زیان خودروسازان ابتدا سری به بزرگ‌ترین خودروساز کشور بزنیم. ایران‌خودرو از ابتدای سال‌جاری تا انتهای آذرماه ۴‌هزار و ۳۱۱.۴‌میلیارد‌تومان زیان عملیاتی داشته‌است، اما این رقم در مدت مشابه سال‌گذشته ۱۱‌هزار و ۵۳۱.۱‌میلیارد‌تومان بود، بنابراین آبی پوشان جاده مخصوص در این مدت‌زمان ۷‌هزار و ۲۱۹.۷‌میلیارد‌تومان معادل ۶۲.۶‌درصد کمتر زیان عملیاتی ثبت کرده‌اند. اما زیان انباشته بزرگ‌ترین خودروساز کشور در ۹ ماهه امسال ۴.۶‌درصد بیشتر شده‌است. بنا بر اطلاعات و آمار ثبت‌شده در سازمان بورس زیان انباشته این شرکت تا انتهای سال‌۱۴۰۳ به میزان ۱۲۰‌هزار و ۵۴۰‌میلیارد‌تومان بود، اما حالا این رقم به ۱۲۶‌هزار و ۷۱‌میلیارد‌تومان رسیده‌است. بر این اساس زیان انباشته آبی‌پوشان جاده مخصوص ۵‌هزار و ۵۳۱‌میلیارد‌تومان معادل ۴.۶‌درصد در مدت زمان یادشده بیشتر شده‌است.

نکته قابل‌توجه اینکه در صورت مالی ۶‌ماهه ایران‌خودرو میزان زیان انباشته ۱۳۴‌هزار و ۱۲۰‌میلیارد‌تومان بود، بنابراین از ابتدای مهر تا انتهای آذر ماه ایران‌خودرویی‌ها توانسته‌اند ۸ هزار و ۴۹‌میلیارد‌تومان معادل ۶‌درصد از زیان انباشته خود را جبران کنند. با وجود آنکه ایران‌خودرو در ۹‌ماهه امسال همچنان با زیان عملیاتی مواجه بوده، اما کاهش زیان انباشته این شرکت احتمالا مربوط به اصلاحات در مدیریت مالی این شرکت است. زیان انباشته بر اساس سود و زیان خالص تغییر می‌کند و نه زیان عملیاتی؛ بنابراین ممکن است یک شرکت حتی در شرایط زیان‌دهی عملیاتی، از محل شناسایی درآمد‌های غیرعملیاتی، فروش دارایی‌ها، کاهش هزینه‌های مالی یا انجام تعدیلات حسابداری، بخشی از زیان انباشته خود را جبران کند. بر همین اساس، کاهش زیان انباشته ایران‌خودرو در فصل پاییز علاوه‌بر بهبود روند عملیاتی، به عوامل غیرعملیاتی و حسابداری مربوط است و از این منظر نمی‌توان آن را نشانه‌ای قطعی از خروج این خودروساز از بحران سودآوری تلقی کرد. سرمایه ثبت‌شده ایران‌خودرویی‌ها در بورس، کمی بیش از ۲۵۶‌هزار میلیارد‌تومان است؛ بنابراین زیان انباشته آنها تقریبا نصف این سرمایه است و بزرگ‌ترین خودروساز ایران حالا مشمول ماده‌۱۴۱ قانون تجارت نیست.

این ماده‌قانونی تاکید می‌کند: «اگر بر اثر زیان‌های وارده حداقل نصف سرمایه شرکت از بین برود، هیات مدیره مکلف است بلافاصله در مجمع‌عمومی فوق العاده صاحبان سهام را دعوت کند تا موضوع انحلال یا بقای شرکت مورد شور و رای قرار گیرد.» طی سال‌های گذشته خودروسازان بزرگ کشور از جمله ایران‌خودرو به‌طور مداوم با این بند قانونی درگیر بوده‌اند، اما خودروسازان تاکنون توانسته‌اند با تجدیدارزیابی دارایی‌های خود از این اتفاق جلوگیری کنند. اواخر سال‌گذشته بود که تجدیدارزیابی برای خودروسازان انجام شد. تجدیدارزیابی به بیان ساده به‌معنای به‌روز‌کردن ارزش دارایی‌های یک سازمان و شرکت است. با توجه به اینکه از آخرین تجدیدارزیابی خودروسازان زمان زیادی نگذشته فعلا عدم‌شمول آنها در ماده‌۱۴۱ قانون تجارت طبیعی است.

ایران‌خودرو از ابتدای سال تا انتهای آذرماه ۴۳۳‌هزار و ۲۹۲ دستگاه محصول سواری را به تولید رسانده‌است. این شرکت در ۹ ماه ابتدایی سال‌گذشته، ۳۷۰‌هزار و ۴۸۶ دستگاه تولید داشته، بنابراین تیراژ این شرکت در مدت زمان یادشده نسبت به مدت مشابه سال‌گذشته رشد ۶۲‌هزار و ۸۰۶ دستگاهی معادل ۱۶.۹‌درصد را تجربه کرده‌است. همچنین فروش خودرو‌های سواری بزرگ‌ترین خودروساز کشور از ۳۶۳‌هزار و ۹۸۹‌دستگاه در ۹‌ماهه ۱۴۰۳ به ۴۲۵‌هزار و ۵۲۹‌دستگاه در مدت مشابه سال‌جاری رسیده‌است، بنابراین آبی‌پوشان جاده مخصوص در مدت زمان مذکور ۶۱‌هزار و ۵۴۰دستگاه (۱۶.۹‌درصد) بیشتر خودروی سواری فروخته‌اند.

دومین خودروساز کشور، اما تنها شرکت تولیدکننده خودرو است که در مدت زمان مورد بررسی، سود عملیاتی ثبت کرده است. بنابر آمار و اطلاعات کدال دومین خودروساز بزرگ کشور از ابتدای سال تا انتهای آذرماه هزار و ۱۴۹.۱‌میلیارد‌تومان سود عملیاتی را به‌ثبت رسانده‌است، اما در مدت مشابه سال‌گذشته این شرکت خودروساز ۵‌هزار و ۱۲۴.۵‌میلیارد‌تومان زیان عملیاتی داشت، بنابراین این خودروساز زیان عملیاتی خود را به سود تبدیل کرده‌است. زیان انباشته این شرکت در ۹‌ماهه امسال ۸.۵‌همت معادل ۱۲‌درصد بیشتر شده و به ۷۹.۳‌همت رسیده‌است. این در شرایطی است که سایپایی‌ها در این مدت زمان سود عملیاتی داشته‌اند. همچنین در ۹ ماهه زیان ناخالص و زیان خالص برای سایپا ثبت شده‌است. این اتفاق عمدتا به‌دلیل فروش خودرو‌های وارداتی سودده و احتمالا درآمد‌های جانبی غیرخودرویی است که توانسته‌اند زیان تولید خودرو‌های داخلی را جبران کنند و عملکرد عملیاتی شرکت را مثبت کنند، با این‌حال هزینه‌های مالی و سایر هزینه‌های غیرعملیاتی همچنان سنگینی می‌کنند و مانع از تبدیل سود عملیاتی به سود خالص شده‌اند. نتیجه این ترکیب، سود عملیاتی مثبت همزمان با زیان خالص و رشد زیان انباشته است که وضعیت پیچیده مالی سایپا را نشان می‌دهد. سرمایه ثبت‌شده سایپایی‌ها در بورس، کمی بیش از ۱۶۲ همت است؛ بنابراین زیان انباشته آنها بسیار کمتر از سرمایه ثبت‌شده آنهاست. بر این اساس نارنجی پوشان جاده مخصوص هم مشمول ماده‌۱۴۱ قانون تجارت نیستند.

سایپا به‌عنوان دومین خودروساز بزرگ کشور، در ۹ ماه گذشته ۱۲۷‌هزار و ۳۹۹ دستگاه خودروی سواری تولید‌کرده که این رقم در مدت مشابه پارسال به میزان ۱۸۹‌هزار و ۶۲۴ دستگاه بوده‌است، بنابراین در این مدت زمانی نارنجی پوشان جاده مخصوص ۶۲‌هزار و ۲۲۵ دستگاه، معادل ۳۲.۸‌درصد کمتر، تولید خودروی سواری داشته‌اند، در مقابل، اما فروش سواری‌های سایپا افت محسوسی داشته‌است؛ به‌طوری که از ۱۸۳‌هزار و ۸۷۶ دستگاه فروش سواری از ابتدای سال‌۱۴۰۳ تا انتهای آذرماه همان سال به ۱۱۴‌هزار و ۴۰۷ دستگاه برای همین بازه زمانی در سال‌جاری رسیده‌است. به‌عبارت دیگر فروش سواری‌های سایپا ۶۹‌هزار و ۴۶۹ دستگاه معادل ۳۷.۸ درصد افت را تجربه کرده‌است. طبق آمار و اطلاعاتی که پارس‌خودرو به سازمان بورس ارائه داده، این شرکت در ۹‌ماه امسال ۱۱‌هزار و ۵۲۶ میلیارد‌تومان زیان کرده و در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ این رقم به ۴‌هزار و ۹۶۳.۵‌میلیارد‌تومان می‌رسید، بنابراین در مدت زمان یادشده زیان عملیاتی این زیرمجموعه سایپا ۶‌هزارو ۵۶۲.۷‌میلیارد‌تومان معادل ۱۳۲‌درصد افزایش داشته که نسبت به دو شرکت دیگر رشد قابل‌توجهی به‌نظر می‌رسد. زیان عملیاتی پارس‌خودرو در ۹ ماهه امسال تقریبا به اندازه زیان ۹ ماه سال‌گذشته ایران‌خودرو است. با توجه به تفاوت حجم این دو شرکت وضعیت پارس‌خودرو کاملا نگران‌کننده است.

همچنین پارس خودرو ۵۰.۱‌همت زیان انباشته را تا پایان آذرماه به‌ثبت رسانده‌است. تا انتهای سال‌۱۴۰۳، این رقم به ۳۷.۳‌همت می‌رسید، بنابراین پارس خودرویی‌ها با رشد ۱۲.۸‌همتی زیان انباشته مواجه شده‌اند. به‌عبارت بهتر، در مقایسه با انتهای سال‌۱۴۰۳، زیان انباشته پارس خودرو ۳۴.۳‌درصد رشد را تجربه کرده‌است. پارس‌خودرو در ۹ ماهه امسال، ۴۵‌هزار و ۹۳ دستگاه محصول سواری را به تولید رسانده‌است. در مقایسه با تیراژ ۷۶‌هزار و ۶۰۶ دستگاهی مدت مشابه پارسال، تولید این شرکت ۳۱ هزار و ۵۱۳ دستگاه معادل ۴۱.۱‌درصد کمتر شده‌است. این خودروساز در ۹‌ماهه امسال ۳۷‌هزار و ۱۶۳‌دستگاه خودروی سواری فروخته‌است و این رقم در مدت مشابه سال‌گذشته ۷۰‌هزار و ۹۹‌دستگاه بود، بنابراین پارس‌خودرویی‌ها افت ۳۲‌هزار و ۹۳۶ دستگاهی (۴۷‌درصدی) را در فروش سواری‌های خود شاهد هستند. سرمایه ثبت‌شده پارس خودرویی‌ها در بورس، کمی بیش از ۱۱ هزار و ۳۰۰ میلیارد‌تومان است که نشان می‌دهد تجدیدارزیابی در مورد این شرکت انجام نشده و این زیرمجموعه سایپا همچنان مشمول ماده‌۱۴۱ قانون تجارت است.

دنیای اقتصاد