خودرو در مسیر خروج از رکود

 شامخ وسایل نقلیه و قطعات وابسته در آذر ماه حاکی از آن است که صنعت خودرو در آخرین ماه پاییز کمی از وضعیت رکودی فاصله گرفته‌است. بر این اساس شامخ خودرو در آذر (با فاکتور گرفتن از مهرماه) با ثبت ۵۵.۶‌واحد به بالاترین سطح یک‌ساله خود رسیده‌است. همچنین در بین همه صنایع مورد بررسی، خودروسازی در کنار نساجی بیشترین شامخ را در بازه زمانی مذکور ثبت‌کرده است.

داده‌های منتشرشده توسط اتاق بازرگانی ایران نشان می‌دهد؛ شامخ خودرو در ماه پایانی پاییز به ۵۵.۶ رسیده‌است. این در شرایطی است که این رقم در آبان ماه به ۵۱.۲ واحد می‌رسید، بنابراین در این مدت زمان شامخ کل گروه وسایل نقلیه با رشد ۴.۴ واحدی مواجه بوده است. بیشتر فاکتور‌های مورد بررسی در شامخ آذر نیز افزایشی بوده است، به‌طوری‌که از بین ۱۳ فاکتور مورد بررسی، ۱۰ فاکتور افزایشی بوده، دو شاخص کاهشی بوده و یک فاکتور نیز تقریبا ثابت مانده است. همچنین از این بین ۱۰فاکتور بالای مرز ۵۰ قرار دارند، دو فاکتور زیر این مرز قرارگرفته و یک فاکتور نیز در همان محدوده ۵۰ ایستاده است.

افت چشمگیر شامخ آبان ماه و همچنین وضعیت نه‌چندان مناسب تولید خودرو در این ماه، باعث‌شده که نظرسنجی شامخ نشانگر رشد باشد؛ در واقع در آبان ماه بسیاری از شرکت‌های خودروساز و قطعه ساز با افت قابل‌توجهی در تولید و فروش مواجه شده‌بودند، بنابراین اگر وضعیت آنها در آذر به همان سطح مهرماه بازگشته باشد، می‌تواند رشد قابل‌توجهی را در آمار شامخ ثبت کند.

با این‌حال این آمار نشان می‌دهد؛ خودروسازان همچنان با مشکل جدی در تامین قطعات مورد‌نیاز خود مواجه هستند. مشکل تامین قطعه از ابتدای امسال به یکی از چالش‌های اصلی خودروسازان بدل شده است، به‌طوری‌که طی ماه‌های گذشته خودرو‌های ناقص بار دیگر به خط‌تولید خودروسازان بازگشته‌اند؛ در واقع شرکت‌های خودروساز نه از مبادی داخلی و نه وارداتی نمی‌توانند به‌راحتی قطعات مورد نیاز خود را تامین کنند که یکی از دلایل مهم آن مشکلات نقدینگی و ارزی عنوان می‌شود. در حال حاضر خودروسازان بدهی زیادی به قطعه سازان دارند و به‌نظر می‌رسد که با وجود این بدهی آنها نمی‌توانند به‌راحتی قطعات مورد نیاز خود را از تامین کنندگان داخلی دریافت کنند. از طرف دیگر تامین قطعه از طریق واردات نیز با چالش‌های خاص خود مواجه است.

بهای دلار در آذر ماه با رشد همراه بوده است، این افت قابل توجه در ارزش پول ملی باعث‌شده که هرگونه واردات به‌تدریج از صرفه اقتصادی دور شود. نکته قابل توجه دیگر اینکه از شدت بدبینی خودروسازان تا حدی کاسته شده است. امید خودروسازان به آینده که تحت عنوان «انتظارات تولید در ماه آینده» در شامخ بازتاب دارد در ماه پایانی پاییز، نسبت به آبان ۵.۴ واحد افزایش داشته و به ۵۶.۳ واحد رسیده‌است. به‌نظر می‌رسد که انتظار خودروسازان برای اعلام قیمت‌های جدید در آذر امید آنها را افزایش داده‌است. در واقع طبق دستورالعمل شورای‌رقابت، خودروسازان می‌توانند هر سه ماه یک‌بار درخواست افزایش قیمت را ثبت کنند. آخرین رشد قیمت نیز مربوط به مهرماه بوده‌است، خودروسازان در آذر درخواست رشد قیمت را ثبت کردند، اگرچه هنوز در روز‌های پایانی دی ماه خبری از اصلاح قیمت نیست، اما در آذر آنها به تحقق این موضوع امید داشتند.

اتاق بازرگانی ایران، به‌عنوان مرجع انتشار شامخ این شاخص اقتصادی را این طور توصیف می‌کند: «شامخ یکی از شاخص‌های اقتصادی است که مورد پذیرش بیشتر کشور‌های توسعه یافته است. درحال حاضر شاخص شامخ برای حدود ۲۹هزار بنگاه بخش خصوصی در بیش از ۴۰کشور جهان محاسبه و منتشر می‌شود. این شاخص تصویر روشنی از شرایط اقتصاد کلان، به‌ویژه وضعیت رونق و رکود در بخش‌های صنعت و خدمات ارائه می‌دهد. درواقع شامخ تصور تولیدکنندگان از وضعیت تولیدی بوده و به نوعی نشان از میزان امید آنها به آینده دارد.»

جزئیات افت و خیز شامخ

همان‌طور که اشاره شد، از بین ۱۳ فاکتور موردبررسی شامخ آبان ماه، ۱۰ فاکتور افزایشی بوده، دو شاخص کاهشی بوده و یک فاکتور نیز تقریبا ثابت مانده است.

برای بررسی جزئیات این اوج و فرود، ابتدا سری به فاکتور «میزان تولید محصولات» بزنیم. این فاکتور که در آبان ماه روی ۴۹‌واحد ایستاده بود، در آذر به ۵۶.۲‌واحد رسید تا ضمن عبور از مرز ۵۰، رشد ۷.۲‌واحدی را ثبت کند. رقم ۵۰، مرز مهمی در شامخ محسوب می‌شود. اگر رقم ثبت‌شده کمتر از ۵۰ بوده، اما نسبت به ماه قبل افزایش یافته باشد، نشان می‌دهد؛ سرعت بدتر شدن وضعیت، کاهش یافته است. در مقابل، چنانچه عدد محاسبه شده بالای ۵۰، از عدد ماه قبل کمتر باشد، نشان می‌دهد سرعت بهبود وضعیت در مقایسه با ماه قبل کاهش یافته است و اگر روی ۵۰ بایستد، نشان از عدم تغییر دارد.

آمار منتشرشده در کدال هم به‌نوعی تاییدکننده این رشد است. البته آمار کدال تنها مربوط به سه خودروساز بزرگ کشور است. بر این اساس خودروسازان در آذرماه ۷۷ هزار و ۹۲۹ خودروی سواری تولید کرده‌اند، این در شرایطی است که این رقم در آبان ماه به ۷۲ هزار و ۵۲۲ دستگاه می‌رسید، بنابراین تولید ماهانه خودروسازان طی یک ماه گذشته پنج هزار و ۴۰۷ دستگاه معادل ۷.۴ درصد افزایش یافته است.

علاوه بر تولید، آمار شامخ نشان از رشد فروش خودروسازان نیز دارد. بر این اساس فاکتور «میزان فروش محصولات» در نهمین ماه از سال ۵۲.۶ واحد ثبت شده‌است. این رقم در آبان ماه ۴۹.۸‌واحد بود، بنابراین این شاخص در مدت زمان یادشده ۲.۸‌واحد رشد را ثبت‌کرده است، با این‌حال طبق اطلاعات ثبت‌شده در کدال فروش خودروی سواری سه خودروساز بزرگ کشور در آذر ۷‌درصد کمتر از آبان بوده‌است، بنابراین رشد ثبت‌شده در شامخ احتمالا مربوط به قطعه سازان است. طبق آمار کدال در نهمین ماه از سال‌جاری ۲۶ شرکت قطعه ساز بورسی توانسته‌اند ۱۰.۳۱‌همت از محصولات خود را به‌فروش برسانند. در آبان ماه، اما این رقم به ۹.۶۴‌همت رسید، بنابراین در مدت زمان یادشده ارزش فروش این قطعه سازان ۶۷۰‌میلیارد‌تومان یا به‌عبارتی ۷ درصد افزایش داشته‌است.

علاوه‌بر این خودروسازان و قطعه سازان در آذرماه سفارش‌های بیشتری نسبت به آبان ثبت کرده‌اند، به‌طوری‌که فاکتور «میزان سفارش‌های جدید» از ۵۵‌واحد در آبان به ۵۹.۲‌واحد در آذر رسیده‌است. ایران‌خودرو در این ماه دو مرحله عرضه خودرو داشت که این موضوع سفارش‌های جدید خودروسازان را افزایش داده‌است. همچنین آنها سفارش‌های جدید را با سرعت بیشتری تحویل داده‌اند. فاکتور «سرعت انجام و تحویل سفارش» در آذرماه ۵۷‌واحد بوده‌است، این رقم در آبان به ۵۲.۷‌واحد می‌رسید، بنابراین این فاکتور رشد ۱.۳‌واحدی را ثبت‌کرده است. اما با همه اینها مشکل تامین قطعه و مواد اولیه همچنان روی صنعت خودروی کشور سایه انداخته‌است. فاکتور «موجودی مواد اولیه» از ۳۸.۴‌واحد در آبان به ۴۱.۵‌واحد در آذر رسیده‌است، بنابراین گرچه رشد ۳.۱‌واحدی داشته، اما همچنان زیر مرز ۵۰ است که نشان می‌دهد، وضعیت همچنان رو به بدتر‌شدن است، اما از سرعت آن کاسته شده‌است.

همچنین خودروسازان در این مدت به‌شدت تحت‌تاثیر تورم بوده‌اند. شاخص «قیمت خرید مواد اولیه» در ماه پایانی پاییز به ۸۹.۳‌واحد رسیده و ۴.۱ واحد رشد نسبت به رقم ثبت‌شده در آبان ماه یعنی ۸۵.۲‌واحد داشته‌است. رقم ثبت‌شده برای این فاکتور در آذر بیشترین میزان از ابتدای سال‌جاری بوده‌است. علاوه بر این «موجودی محصول نهایی در انبار» نیز کاهشی بوده و کمتر از مرز ۵۰ ثبت شده‌است. این فاکتور از ۵۰ واحد در آبان به ۴۲.۸‌واحد در آذر رسیده تا کاهش ۷.۲‌واحدی داشته‌باشد، بنابراین خودروسازان بخشی از رشد فروش خود را از طریق فروش محصولاتی که در انبار داشته‌اند، تامین کرده‌اند. «قیمت محصولات تولیدشده» نیز در شامخ نهمین ماه از سال‌افت داشته‌است. این فاکتور در آبان ماه روی ۶۳‌واحد ایستاده بود، اما در آذر به ۵۸.۹‌واحد رسید تا افت ۴.۱‌واحدی را ثبت کند. البته قیمت کارخانه‌ای خودرو در این ماه تغییری نداشته‌است، اما احتمالا رضایت خودروسازان از قیمت‌های موجود رو به کاهش رفته‌است، چراکه این اعداد بر اساس نظرسنجی از مدیران خودروسازی‌ها به‌دست می‌آیند.

«مصرف حامل‌های انرژی» از ۴۶.۱‌واحد در آبان به ۶۱‌واحد در آذر رسیده و رشد ۱۴.۹‌واحدی داشته‌است، بنابراین این فاکتور بیشترین رشد را بین همه فاکتور‌های مورد بررسی در شامخ آذر داشته‌است. سری هم به فاکتور «میزان صادرات» بزنیم. این شاخص از ۵۰.۴‌واحد در آبان به ۵۰‌واحد در آذر رسیده تا افت محدود ۰.۴‌واحدی داشته و تقریبا ثابت بماند. این فاکتور در مرز ۵۰ قرار دارد که نشان می‌دهد وضعیت صادرات نسبت به آبان تغییری نداشته است.