اجاره خودرو به‌جای خرید

 جهش قیمت خودرو به‌خصوص از ابتدای سال جاری و همزمانی آن با افزایش هزینه‌های تعمیر و نگهداری، بازار اجاره خودرو را با افزایش تقاضا مواجه کرده است. در شرایطی که خرید خودرو برای بخشی از خانوار‌ها به گزینه‌ای پرهزینه و دور از دسترس تبدیل شده، اجاره خودرو به‌عنوان جایگزینی برای تملک، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این تغییر رفتار البته تنها به مصرف شخصی محدود نمی‌شود و بخشی از متقاضیان نیز خودرو‌های اجاره‌ای را حتی برای امرار معاش و جابه‌جایی مسافر به کار می‌گیرند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد رشد قیمت خودرو، هزینه مالکیت را تنها به مبلغ خرید محدود نکرده و مخارج بیمه، تعمیرات، قطعات و نگهداری نیز به بار مالی آن افزوده است. در چنین شرایطی، برای افرادی که نیاز دائمی به خودرو ندارند، پرداخت اجاره برای دوره‌های ساعتی، روزانه یا ماهانه می‌تواند در مقایسه با خرید و نگهداری یک خودرو، انتخاب کم‌هزینه‌تری باشد. از سوی دیگر، برای برخی افراد نیز خودرو دیگر صرفا وسیله‌ای برای جابه‌جایی نیست و به ابزاری برای کسب درآمد تبدیل شده است؛ به‌خصوص در شرایطی که هزینه ورود به برخی مشاغل، از جمله فعالیت در حمل‌ونقل مسافر، با خرید خودرو افزایش یافته است. در سمت عرضه نیز ورود فعالان بیشتر به بازار اجاره خودرو و گسترش مدل‌های اجاره‌ای، از ساعتی و روزانه تا هفتگی و ماهانه، به توسعه این بازار کمک کرده است. تنوع خودرو‌ها و نرخ‌های اجاره نیز باعث شده این بازار بتواند طیف گسترده‌تری از متقاضیان را پوشش دهد.

بر اساس مشاهدات میدانی، خودرو‌های اقتصادی داخلی ارزان‌ترین گزینه‌های اجاره هستند و نرخ روزانه آنها عمدتا در محدوده دو تا چهار‌میلیون تومان قرار دارد؛ درحالی‌که اجاره خودرو‌های خارجی و مونتاژی برای مصارف شخصی یا تجاری می‌تواند به پنج تا ۳۰‌میلیون تومان در روز برسد. این روند در شرایطی رخ داده که بخش قابل‌توجهی از خانوار‌ها اساسا فاقد خودروی شخصی هستند. بر اساس آماری که اخیرا درباره وضعیت مالکیت خودرو در کشور مطرح شده، از مجموع حدود ۲۷‌میلیون خانوار ایرانی، ۱۳.۵‌میلیون خانوار فاقد خودرو هستند. این جامعه بزرگ، در کنار افرادی که به دلیل افزایش هزینه مالکیت از خرید خودرو صرف‌نظر می‌کنند، ظرفیت قابل‌توجهی برای تقاضای خدمات اجاره ایجاد کرده است.

با این حال، رونق بازار اجاره خودرو از افزایش هزینه‌های این کسب‌وکار نیز مصون نمانده است. تورم بالای تعمیر و نگهداری خودرو، هزینه فعالیت شرکت‌ها و مالکان خودرو‌های اجاره‌ای را افزایش داده و در نهایت بخشی از این هزینه به نرخ اجاره منتقل شده است. با وجود این، مقایسه هزینه اجاره با مخارج خرید، استهلاک و نگهداری خودرو و همچنین افزایش هزینه استفاده از برخی شیوه‌های حمل‌ونقل، همچنان اجاره را برای گروهی از مصرف‌کنندگان توجیه‌پذیر نگه داشته است. به این ترتیب، رشد قیمت خودرو از یک‌سو ورود به بازار مالکیت را دشوارتر کرده و از سوی دیگر، با تقویت تقاضا برای استفاده بدون تملک، زمینه رونق بازار اجاره خودرو فراهم شده است.

مبلغ اجاره خودرو چقدر است؟

با یک جست‌وجوی ساده در بستر اینترنت به انواع و اقسام آگهی‌های اجاره خودرو به‌صورت ساعتی، روزانه یا هفتگی برمی‌خوریم. هرچند قیمت‌های اجاره خودرو در پلتفرم‌های آنلاین یا شرکت‌های فعال در این بخش متفاوت است، اما در مجموع خودرو‌های اقتصادی داخلی مانند پژو ۲۰۶، راناپلاس، پژو پارس و پژو ۲۰۷ دنده‌ای جزو ارزان‌ترین گزینه‌ها برای اجاره هستند. اجاره روزانه این خودرو‌ها معمولا در بازه بیش از دو تا چهار‌میلیون تومان متغیر است. این در حالی است که سال گذشته این ارقام به یک‌میلیون تومان می‌رسید. در برخی از آگهی‌ها، رانا و ۲۰۶ تیپ دو و پنج پایین‌ترین رنج قیمت را دارند. اجاره ساعتی خودرو نیز قابل‌توجه است؛ برای نمونه مبلغ اجاره روزانه یک خودروی پراید در یک آگهی، ۸۰۰هزار تومان اعلام شده است. یا اجاره ساعتی خودروی ۲۰۶ تیپ ۵ برای یک ساعت، ۴۰۰هزار تومان آگهی شده است.

در ادامه برای آگاهی از روند اجاره خودرو‌های داخلی و خارجی، با یکی از شرکت‌های اجاره خودرو تماس گرفتیم. به گفته این فرد، مبلغ اجاره روزانه خودروی خارجی از حدود پنج‌میلیون تومان آغاز می‌شود و بسته به نوع و مدل خودرو تا حدود ۳۵‌میلیون تومان افزایش می‌یابد. این فرد در ادامه به اجاره خودرو بی‌ام‌و ۷۳۰ اشاره می‌کند و در این باره می‌گوید: «حداقل مدت‌زمان کرایه به‌صورت بدون راننده در تهران، سه روز و حداکثر یک ماه، با قابلیت تمدید است.» وی با اشاره به محدودیت‌های اجاره خودرو نیز اضافه می‌کند: «برای کرایه خودرو بی‌ام‌و ۷۳۰ بدون راننده در تهران باید حداقل ۲۲سال داشته باشید. ضمن اینکه، محدودیت کیلومتری در اجاره این خودرو روزانه ۱۰۰کیلومتر است و در صورت عبور از این محدوده هزینه اضافی آن دریافت خواهد شد.»

برای خودروی بی‌ام‌و، مبلغ اجاره روزانه (از سه تا هفت روز) حدود ۳۳‌میلیون تومان تعیین شده است. این مبلغ برای مدت‌زمان بیش از ۳۰ روز کمتر و به میزان روزانه حدود ۲۹‌میلیون تومان است. اجاره کیا اسپورتیج نیز برای مدت سه روز تا یک هفته، روزانه حدود هشت‌میلیون تومان قید شده است. اگر شخصی قصد اجاره آن برای مدت یک ماه را داشته باشد، باید هفت‌میلیون و ۹۰۰ هزار تومان بابت هر روز بپردازد.

قیمت اجاره خودرو‌های داخلی نیز قابل‌توجه است. برای نمونه، اجاره ۲۰۷ دنده‌ای برای مدت سه روز، روزانه سه‌میلیون و ۴۰۰هزار تومان در نظر گرفته شده است. برای مدت بیشتر از یک ماه این مبلغ با کاهش ۴۰۰هزار تومانی تعیین شده است. اجاره پژو پارس هم در محدوده روزانه سه‌میلیون تومان اعلام شده است. در ادامه در تماس با یکی از شرکت‌های فعال در بخش اجاره خودرو، از مدیریت این بخش درباره مدارک لازم برای اجاره خودرو پرسیدیم. به گفته این فرد، برای اجاره خودرو از فرد متقاضی گواهینامه رانندگی معتبر با حداقل ۶ ماه اعتبار، کارت ملی، مدرک احراز شغل، چک یا سفته به ارزش خودرو، و ودیعه نقدی دریافت می‌شود.

این فرد در ادامه می‌گوید که مدت اجاره خودرو بدون راننده در شهر‌های مختلف، متفاوت است و معمولا حداقل برای دو یا سه روز است. در پلتفرم‌های ثبت آگهی آنلاین نیز تعداد آگهی‌های مربوط به اجاره خودرو نسبت به گذشته افزایش یافته است. برای نمونه، یک آگهی‌دهنده مبلغ اجاره روزانه هیوندای سوناتا YF را چهار‌میلیون تومان اعلام می‌کند. این فرد به «دنیای اقتصاد» می‌گوید که بابت ودیعه ۱۰۰ میلیون تومان و یک چک به مبلغ یک‌میلیارد تومان از متقاضی دریافت می‌کند. در آگهی دیگری، خودروی ۲۰۷ به بهای روزانه سه‌میلیون تومان اجاره داده می‌شود. اجاره خودروی مونتاژی فونیکس تیگو بیشتر و به بهای روزانه هفت‌میلیون تومان است.

چرا بازار اجاره خودرو رونق گرفت؟

همان‌طور که عنوان شد، بازار اجاره خودرو این روز‌ها با رونق مواجه شده است. برای آگاهی از دلایل رواج این فعالیت اقتصادی و جزئیات آن با حسن کریمی سنجری، کارشناس صنعت خودرو، گفت‌وگویی انجام دادیم. وی با اشاره به اینکه شرکت‌های اجاره خودرو از گذشته وجود داشته‌اند و این فعالیت در تمام کشور‌های جهان امری مرسوم است، در این باره به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: «اجاره خودرو، تجارتی رایج است که توسط شرکت‌های بزرگ ارائه می‌شود و معمولا برای بازه‌های زمانی بیش از یک روز، مقرون‌به‌صرفه‌تر از استفاده از خدمات تاکسی است. این فعالیت در ایران نیز طی حدود یک دهه اخیر به‌صورت جدی رواج یافته است.»

کریمی درباره دلایل رونق این بازار گفت: «با افزایش قیمت خودرو، کرایه‌های حمل‌ونقل عمومی مانند تاکسی و سرویس‌های اینترنتی نیز افزایش می‌یابد؛ از این رو، اجاره خودرو برای بازه‌های زمانی طولانی‌تر از نظر اقتصادی به‌صرفه‌تر خواهد بود.» وی اضافه کرد: «برخی شرکت‌ها نیز آفر‌های تشویقی ارائه می‌دهند که در مواردی هزینه اجاره را تا حد قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. از سوی دیگر، افزایش تعداد فعالان این حوزه، فضای رقابتی ایجاد کرده و منجر به ارائه نرخ‌های اقتصادی‌تر شده است؛ بنابراین رونق این بازار معلول ترکیبی از این عوامل است.»

این کارشناس صنعت خودرو در پاسخ به این پرسش که آیا با توجه به افزایش هزینه خرید و نگهداری خودرو، اجاره دادن آن صرفه اقتصادی دارد، اظهار کرد: «در این کسب‌وکار، همواره نسبت مشخصی میان هزینه‌های شرکت و درآمد حاصل از آن تعیین می‌شود و طبیعی است که با افزایش هزینه‌ها، نرخ اجاره نیز افزایش یابد. در مجموع، هر اندازه هزینه استهلاک افزایش یابد، نسبت آن با مبلغ اجاره در محدوده‌ای منطقی حفظ می‌شود. همچنین اگر خودرویی تردد نداشته باشد، به این معنا نیست که هزینه‌زا نخواهد بود؛ بنابراین اگر این خودرو اجاره داده شود، با درآمدی که شامل حال مالک آن می‌شود، هزینه‌های خواب خودرو جبران خواهد شد.»