چین؛ پایگاه جدید صادرات خودروسازان غربی

 صنعت جهانی خودرو در حال تجربه یکی از عمیق‌ترین تغییرات چند دهه اخیر است؛ تغییراتی که در آن چین دیگر فقط یک بازار بزرگ مصرفی یا مونتاژکننده خودرو‌های خارجی نیست، بلکه به سرعت به پایگاه اصلی تولید و صادرات خودروسازان غربی تبدیل می‌شود. در این روند تازه، شرکت‌های اروپایی و آسیایی برای بقا در رقابت سنگین خودرو‌های برقی، به ظرفیت مازاد، فناوری پیشرفته و زنجیره تامین گسترده چین تکیه کرده‌اند؛ موضوعی که در حال بازتعریف مرز‌های سنتی تولید جهانی است.

در دهه۱۹۷۰، کارخانه «دانگ‌فنگ» چین با الگوبرداری از خودرو‌های وارداتی آمریکایی تلاش می‌کرد توان تولید خودرو‌های نظامی و آفرود را در داخل کشور توسعه دهد. اما امروز همان مجموعه صنعتی به یکی از شرکای کلیدی استلانتیس، مالک اروپایی برند جیپ، تبدیل شده است؛ شرکتی که نسخه برقی این خودروی نمادین آمریکایی را برای بازار‌های چین، خاورمیانه و جنوب شرق آسیا تولید می‌کند. این تحول نشان می‌دهد مسیر قدرت در صنعت خودرو طی نیم قرن گذشته کاملا معکوس شده است.

براساس گزارش فایننشال‌تایمز، خودروسازان بین‌المللی که درگیر هزینه‌های سنگین گذار به خودرو‌های برقی هستند، به‌طور فزاینده‌ای چین را به عنوان پایگاه تولید جهانی خود انتخاب می‌کنند. کارخانه‌های پیشرفته چینی نه تنها هزینه تولید را به شکل قابل‌توجهی کاهش می‌دهند، بلکه از نظر فناوری باتری، نرم‌افزار و سرعت نوآوری نیز در سطحی قرار گرفته‌اند که رقابت با آن برای بسیاری از کشور‌های توسعه‌یافته دشوار شده است. برآورد‌ها نشان می‌دهد تولید یک شاسی‌بلند برقی یا بنزینی کوچک در چین دست‌کم ۳۰درصد ارزان‌تر از اروپا یا آمریکاست. در چنین شرایطی، شرکت‌هایی مانند فولکس‌واگن، بی‌ام‌و، نیسان و هیوندای به‌طور فزاینده‌ای از ظرفیت مازاد کارخانه‌های خود در چین برای صادرات استفاده می‌کنند. طبق داده‌های موسسه «رودیوم گروپ»، حدود دو پنجم صادرات خودرو‌های چین به اروپا مربوط به شرکت‌های مشترک خارجی است. این یعنی مرز میان «خودروی چینی» و «خودروی غربی تولیدشده در چین» عملا در حال از بین رفتن است و مفهوم جدیدی از تولید جهانی شکل گرفته است.

بازآرایی ساختاری

تحلیلگران صنعت خودرو معتقدند این روند تنها یک تاکتیک کوتاه‌مدت برای کاهش هزینه‌ها نیست، بلکه نشانه‌ای از یک «بازآرایی ساختاری» در اقتصاد جهانی است. همان‌طور که در دهه‌های گذشته بخشی از تولید صنعتی آمریکا به مکزیک منتقل شد، اکنون چین در حال تبدیل شدن به مرکز اصلی طراحی، تولید و حتی صادرات خودرو‌های جهانی است. این تغییر نه فقط ناشی از هزینه پایین‌تر، بلکه نتیجه ترکیب پیچیده‌ای از فناوری پیشرفته، مقیاس عظیم تولید و شبکه تامین یکپارچه است.

یکی از مهم‌ترین عوامل این تحول، ظرفیت مازاد تولید در چین است. ظرفیت تولید سالانه خودرو در این کشور به حدود ۴۵ تا ۵۰‌میلیون دستگاه رسیده، درحالی‌که فروش داخلی حدود ۲۴‌میلیون دستگاه است. این فاصله بزرگ باعث شده خودروسازان چینی و خارجی به دنبال بازار‌های خارجی برای جذب این ظرفیت مازاد باشند. نتیجه این وضعیت، جهش چشم‌گیر صادرات خودرو از چین بوده است؛ به‌طوری‌که صادرات از کمتر از یک‌میلیون دستگاه در سال۲۰۲۰ به بیش از هفت‌میلیون دستگاه در سال گذشته رسیده است. این روند به‌ویژه در بازار اروپا بسیار محسوس است. با وجود تعرفه‌های بالا و حساسیت‌های سیاسی نسبت به خودرو‌های چینی، اروپا همچنان یکی از جذاب‌ترین مقاصد صادراتی باقی مانده است. شرکت‌هایی مانند چری، جیلی و بی‌وای‌دی توانسته‌اند به سرعت سهم بازار قابل‌توجهی در این منطقه به دست آورند. حتی برخی مدل‌های چینی در مدت کوتاهی پس از ورود به بازار، به پرفروش‌ترین خودرو‌ها در برخی کشور‌ها تبدیل شده‌اند.

در همین حال، خودروسازان ژاپنی و کره‌ای نیز به این روند پیوسته‌اند. نیسان اعلام کرده قصد دارد تا سال۲۰۳۰ صادرات خودرو از چین را به ۳۰۰هزار دستگاه برساند. این شرکت دو مدل برقی و هیبریدی را که در همکاری با دانگ‌فنگ تولید می‌شوند، به بازار‌های آمریکای لاتین، خاورمیانه و جنوب شرق آسیا صادر خواهد کرد. این تغییر نشان می‌دهد حتی شرکت‌هایی که زمانی رقیب مستقیم چین محسوب می‌شدند، اکنون به شرکای صادراتی این کشور تبدیل شده‌اند. از سوی دیگر، خودروسازان چینی نیز به دنبال ارتقای جایگاه خود از تولیدکننده ارزان‌قیمت به برند‌های جهانی هستند. شرکت‌هایی مانند چری و جیلی تلاش می‌کنند با افزایش کیفیت، فناوری و طراحی، جایگاه خود را در بازار‌های توسعه‌یافته تثبیت کنند. رشد صادرات خودرو‌های برقی و هیبریدی نیز نشان می‌دهد مزیت رقابتی چین دیگر فقط هزینه تولید نیست، بلکه فناوری باتری و سرعت توسعه محصول نیز نقش تعیین‌کننده دارد.

پیامد‌های پیچیده‌

این تغییرات برای اروپا پیامد‌های پیچیده‌ای به همراه دارد. از یک‌سو، واردات خودرو‌های تولیدشده در چین می‌تواند به کاهش هزینه‌ها و افزایش رقابت‌پذیری کمک کند؛ اما از سوی دیگر، خطر کاهش تولید داخلی، تعطیلی کارخانه‌ها و تضعیف زنجیره تامین صنعتی را به همراه دارد. برخی کارشناسان هشدار می‌دهند که وابستگی بیش از حد به تولید چین می‌تواند بخش مهمی از توان مهندسی و نوآوری اروپا را تضعیف کند.

در پاسخ به این چالش، اتحادیه اروپا در حال تدوین سیاست‌های صنعتی جدیدی است که هدف آن افزایش سهم تولید داخلی در خودرو‌های آینده است. این سیاست‌ها شامل الزام استفاده از قطعات ساخت اروپا در سیستم‌های الکترونیکی و نرم‌افزاری خودروهاست. با این حال، بسیاری از تحلیلگران معتقدند این اقدامات ممکن است برای مهار کامل روند جهانی‌سازی تولید کافی نباشد. صنعت خودرو در حال ورود به مرحله‌ای است که در آن مرز‌های جغرافیایی تولید کمرنگ‌تر از همیشه شده‌اند. چین با ترکیب ظرفیت عظیم صنعتی، فناوری پیشرفته و هزینه پایین، به مرکز ثقل جدید این صنعت تبدیل شده است. برای خودروسازان غربی، انتخاب پیش رو ساده نیست. یا باید با این واقعیت جدید همزیستی کنند، یا خطر از دست دادن سهم بازار جهانی را بپذیرند.