وقتی ایران خودرو از خریدار «چکِ سفید‌امضا» می‌گیرد!

 ایران خودرو در مدل فروش جدید خود، ساختاری طراحی کرده که در آن سود افزایش قیمت برای خودروساز محفوظ می‌ماند، اما هرگونه رشد هزینه، تورم یا تغییر نرخ‌ها مستقیماً به حساب خریدار نوشته می‌شود بنابراین اگر بازار بالا برود مشتری باید بیشتر بپردازد و اگر پایین بیاید باز هم ریسک اصلی با خریدار است. 

پیش‌پرداخت‌های ۶۲۰ تا ۷۲۶ میلیون تومانی برای خودروهایی با قیمت نهایی نامشخص، نشان می‌دهد ایران‌خودرو در این طرح عملاً نقدینگی امروز را از جیب مشتری می‌گیرد، اما تعهد قیمتی امروز را نمی‌دهد و ریسک تورم، افزایش هزینه تولید و تغییرات احتمالی بازار، تقریباً کامل روی دوش خریدار افتاده است.

طرح «مشارکت در تولید ایران‌خودرو ویژه جوانی جمعیت» از آن طرح‌هایی است که شاید در ظاهر به دلیل اینکه بدون نیاز به قرعه‌کشی است و سود مشارکت دارد و ازسویی دیگر اختلاف قیمت کارخانه و بازار هنوز وسوسه‌کننده است جذاب به نظربرسد اما با قدری تامل ایرادهای جدی اقتصادی و قراردادی می توان به آن گرفت.

طبق بخشنامه پیش‌پرداخت حدود ۶۲۰ تا ۷۲۶ میلیون تومان است و قیمت نهایی خودرو قطعی نیست و تحویل بین مهر ۱۴۰۵ تا شهریور ۱۴۰۶ انجام می‌شود ضمن اینکه سود مشارکت ۱۷٪ تا ۲۰.۵٪ اعلام شده است که این قیمت ها «علی‌الحساب» بوده است درحالیکه مصرف کننده بخش بزرگی از پول را می‌پردازد اما قیمت نهایی در زمان تحویل محاسبه می‌شود.

یعنی اگر تورم بالا برود شورای رقابت مجوز افزایش می دهد و در شرایطی که هزینه تولید رشد کند مشتری باید دوباره پول بیتشر پرداخت کند و این یعنی سود افزایش قیمت برای خودروساز محفوظ است اما ریسک تورم کامل روی خریدار افتاده است و در واقع پول امروز صرف خرید«خودروی نامعلوم‌قیمت آینده می شود. 

از آنجایی که  سود مشارکت از تورم واقعی عقب‌تر است و سود مشارکت ۱۷٪ تا ۲۰.۵٪ است و روی کاغذ جذاب به نظر می‌رسد اما در اقتصاد کشورما نرخ تورم خودرو معمولاً بالاتر از این اعداد است و قیمت بازار خودرو در یک سال گاهی ۳۰ تا ۶۰ درصد نوسان دارد بنابراین عملاً سود مشارکت فقط بخشی از افت ارزش پول را جبران می‌کند نه همه آن را. 

با نگاهی به قیمت های جدول مشاهده می شود که مبالغ پیش‌پرداخت سنگین است برای مثال دنا پلاس حدود ۷۲۶ میلیون پیش‌پرداخت دارد و تارا حدود ۷۲۳ میلیون، پژو ۲۰۷ حدود ۶۲۰ تا ۶۴۰ میلیون تومان است که این ارقام تقریباً معادل قیمت کامل برخی خودروهای بازار آزاد در سال گذشته آن است. 

همچنین تارا دستی V1P ۷۲۳ میلیون تومان پیش‌پرداخت تعیین شده است که این عدد برای یک پیش‌پرداخت بالایی بوده و نشان می‌دهد قیمت نهایی تارا در سال ۱۴۰۶ احتمالاً اعداد عجیبی را لمس خواهد کرد و اما دنا پلاس دستی ۶ سرعته ۷۲۶ میلیون تومان پیش‌پرداخت که این خودرو گران‌ترین پیش‌پرداخت لیست را دارد که نشان از جایگاه لوکس‌تر آن در سبد محصولات ایران‌خودرو دارد.

 خانواده پژو ۲۰۷ مبالغ پیش‌پرداخت بین ۶۲۶ تا ۶۴۴ میلیون تومان متغیر است که تفاوت قیمت بین سقف شیشه‌ای و رینگ فولادیآلومینیومی به خوبی در مبالغ مشهود است اما اقتصادی‌ترین گزینه رانا پلاس (۶۲۰ میلیون) و سورن پلاس دوگانه‌سوز (۶۳۱ میلیون) کمترین میزان نقدینگی را برای ثبت‌نام نیاز دارند که البته زمان تحویل طولانی و پرریسک است و تحویل تا شهریور ۱۴۰۶ اعلام شده است.

به نظر می رسد ۱۶ ماه زمان  انتظار در چنین اوضاع اقتصادی زمان زیادی است این درحالی است که بازار خودرو می تواند کاملاً تغییر کند و ریسک‌ تغییر کیفیت، تغییر آپشن، تغییر شرایط واردات قرارداد به نفع خودروساز طراحی شده است که در این مدل پول امروز را کامل می‌گیرند اما تعهد قیمت امروز نمی‌دهند و اگر هزینه تولید بالا رفت مشتری پرداخت می‌کند تورم زیاد شد مشتری پرداخت می‌کند البته اگر زمان تحویل عقب بیفتد جریمه معمولاً ناچیز است اما اگر قیمت بازار افت کند یا خودرو دیگر جذاب نباشد خریدار متضرر می‌شود که این عدم توازن، یکی از مهم‌ترین نقدهای این مدل فروش است.

البته این نکته را هم باید درنظر داشت که سود واقعی طرح وابسته به اختلاف بازار و کارخانه است و اگر اختلاف قیمت کارخانه وقیمت بازار حفظ شود، احتمال سود وجود دارد اما اگر بازار راکد شود و واردات آزادتر شود رکود سنگین شده و قیمت بازار اصلاح شود ممکن است کل جذابیت طرح از بین برود.

موضوع دیگر اینکه بعضی خودروها در این طرح ارزش کمتری دارند و از نظر اقتصادی معمولاً خودروهایی که اختلاف بازار و کارخانه بیشتری دارند جذاب‌ترند مثلاً معمولاً دنا، تارا و بعضی مدل‌های ۲۰۷ شانس سود بیشتری نسبت به رانا دارند اما مشکل اینجاست چون قیمت نهایی مشخص نیس حتی این مزیت هم قطعی نیست و این طرح بیشتر شبیه پیش‌خرید سرمایه‌محور با ریسک تورمی بالا است تا فروش عادی خودرو.

تابناک