آیا چین شریک قابل اعتمادی برای صنعت خودروی ایران است؟

 واپسین نمایشگاه خودروی تهران که به‌تازگی در شهر آفتاب برگزار شد، در کنار حاشیه‌هایش از یک واقعیت رونمایی کرد؛ اینکه شرکت‌های چینی خود را به‌عنوان شریکی قابل‌اعتمادتر از برند‌های اروپایی به بازار ایران معرفی کرده‌اند.

چرا چین؟

چین سال گذشته میلادی برای هفدهمین سال متوالی، بزرگ‌ترین تولیدکننده خودروی جهان شد؛ با فروش سالانه ۳۴میلیون دستگاه که نسبت به سال گذشته‌اش ۱۰درصد رشد داشت و رکوردی تازه رقم زد.

مجموع صادرات خودرویی چین در سال ۲۰۲۵ از ۸ میلیون دستگاه گذشت و جالب اینجاست که از این میان، یک میلیون و ۴۰۰ هزار دستگاه راهی خاورمیانه شد؛ یعنی حدود ۱۷ درصد (یک‌ششم) از کل صادرات. به زبان ساده غرب آسیا به دومین بازار منطقه‌ای بزرگ برای صادرات خودروی چین بدل شده.

آمار رسمی و گزارش‌های تکمیلی می‌گوید امارات متحده عربی و عربستان سعودی، مقصد اصلی خودرو‌های چینی هستند که سال گذشته میلادی در مجموع ۸۷۴هزار خودروی چینی وارد کردند. امارات سال گذشته با واردات حدود ۵۶۷هزار دستگاه بعد از مکزیک و روسیه، سومین مقصد بزرگ صادرات خودروی چین در جهان بود.

نکته قابل تأمل این است که نیاز بازار داخلی امارات در سال تنها ۲۷۰ هزار دستگاه است. عددی که نشان می‌دهد امارات در واقع مرکز ترانزیتی بوده که خودرو‌های چینی از آنجا به سایر کشور‌های آسیایی و شمال آفریقا ترانزیت می‌شود.

روند تصاعدی خرید خودرو‌های چینی از سوی عربستان و امارات در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یافت و امارات ۱۱۳ هزار دستگاه و عربستان ۶۲ هزار دستگاه خریداری کرد. چری، بی‌وای‌دی، چانگان و جیلی اصلی‌ترین کمپانی‌های چین هستند که محصولات‌شان به خاورمیانه فرستاده می‌شود و یک نکته را گوشزد می‌کند: خیابان‌ها در اقصی نقاط جهان از جمله غرب آسیا بیش از گذشته شاهد تردد خودرو‌های وارداتی یا مونتاژی چینی خواهد بود.

دو محصولی که «ایران خودرو» سال گذشته از آن رونمایی کرد و در نمایشگاه اخیر تهران نیز در معرض قضاوت پایتخت‌نشینان قرار گرفت نیز محصول همکاری مشترک این مجموعه و شرکای چینی است؛ «هونگچی HS ۳» کراس اووری لوکس که با نام «سفیر R ۷» به خط تولید ایران‌خودرو رسیده و قرار است کنار «شِوال» از کمپانی هاوال در سایت خراسان تولید شود.

کارشناسان معتقدند تجربه سهامداران ایران خودرو از همکاری موفق با برند چِری و دانگ‌فنگ در تولید فیدلیتی، دیگنیتی و ریسپکت، به بزرگترین خودروساز کشور جسارت بیشتری برای همکاری با شرکایی از شرق آسیا داده که در دوران مدیریت بخش خصوصی با وسواس، استاندارد‌های سخت‌گیرانه و انتظار بهره‌وری حداکثری انتخاب می‌شوند.

اگرچه آمار تولید و شراکت کمپانی‌های خودروسازی چین در جهان به‌ویژه غرب آسیا، قرارداد‌های مشترک خودروسازان ایرانی با پکن را قابل‌دفاع می‌کند، اما شرایط متفاوت ایران به‌دلیل تحریم‌های مستقیم امریکا، تحریم‌های ثانویه (شرکت و کشور ثالث)، دو حمله نظامی کمتر از یک سال و محاصره دریایی اخیر بر ضرورت استمرار و حتی افزایش این همکاری صحه می‌گذارد. به‌ویژه که شرکای اروپایی خودروسازی ایران نظیر پژو و رنو در دهه‌های گذشته به‌محض بازگشت تحریم‌ها علیه کشورمان قرارداد‌های خود را نیمه‌کاره رها کردند و در سنوات اخیر نیز از بیم مجازات‌های تحریمی حاضر به خریدوفروش با ایران نیستند.

ناظر به چنین شرایط و واقعیت‌هایی به نظر می‌رسد رسانه‌ها و افکار عمومی دیر یا زود دیدگاه نسبتا بدبینانه قبلی به خودرو‌های چینی را با نگاهی واقع‌بینانه‌تر جایگزین کنند؛ به‌خصوص که:

چین به‌عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران، منافع بلندمدتی در ثبات و توسعه بازار ایران دارد و همین منافع، انگیزه‌ای پایدار برای عدم خروج یک‌جانبه از قرارداد‌ها ایجاد می‌کند.

صرفه‌جویی ارزی و کاهش وابستگی به واردات خودروی کامل، یکی از دستاورد‌های اصلی همکاری ایران‌خودرو و سایر خودروسازان داخلی با شرکای معتبر چینی است؛ زیرا اشتغال را حفظ کرده و زمینه بومی‌سازی تکنولوژی و داخلی‌سازی حداکثری را فراهم می‌کند.

محدودیت منابع ارزی کشور متعاقب کاهش فروش نفت، عملا گزینه واردات خودروی کامل را منتفی می‌کند.

جدول مقایسه میانگین ارزبری

نوع خودرو

میانگین ارزبری

تولید داخل (ایران‌خودرو)

۳،۰۰۰ دلار

تولید داخل (سایپا)

۲،۵۰۰ دلار

مونتاژی (CKD)

بیش از ۱۳،۰۰۰ دلار

واردات کامل

بیش از ۲۰،۰۰۰دلار

نکته قابل تامل: امریکا با تعرفه‌های سنگین و قواعد محدودکننده عملا در‌های خود را روی خودرو‌های چینی بسته است. کارشناسان معتقدند برخلاف توجیهات امنیتی واشنگتن، خودروسازان چینی سریع‌تر، ارزان‌تر و باکیفیت‌تر تولید می‌کنند؛ برای نمونه یک خودروی معمولی در آمریکا حدود ۵۰هزار دلار است، اما خودروی چینی با همان کیفیت و امکانات، در چین حدود ۳۵هزار دلار قیمت دارد که با احتساب هزینه حمل‌ونقل و مالیات به‌مراتب از خودروی امریکایی ارزان‌تر به دست مصرف‌کنندگان می‌رسد.

علاوه بر قیمت، کیفیت خودرو‌های چینی به‌ویژه برقی و پلاگین هیبرید شهروندان امریکایی را به خرید این محصولات ترغیب کرده و همین تقاضا، علامت هشدار را برای خودروسازان امریکایی در پی داشته است تا با لابی‌گری، در‌های این کشور را به روی خودرو‌های چینی بسته نگه دارند.