شریک تولید یا خریدار خودرو؟

 در شرایطی که شورای رقابت روز یکشنبه با ارسال نامه‌ای به خودروسازان خواستار شفافیت در زمان انعقاد قراردادهای خودرویی شده بود روز گذشته سخنگوی این شورا توضیحاتی در مورد نامه اخیر به تولیدکنندگان ارائه کرد.

سپهر دادجوی توکلی، سخنگوی شورای رقابت، در مصاحبه با خبرگزاری صداوسیما، بار دیگر تاکید کرد که «مصوبه ۴۷۳ شورای رقابت تنها شامل قراردادهای پیش‌فروش خودرو می‌شود و قراردادهای مشارکت در تولید مشمول آن نخواهد شد.» وی در ادامه به محتوای مصوبه ۴۷۳ این شورا اشاره کرده که در آن آمده است: «بخشی از بهای خودرو که پیش‌تر به‌عنوان پیش‌پرداخت از سوی متقاضی پرداخت شده است، هنگام تحویل مشمول افزایش قیمت نخواهد شد و تنها مبلغ باقی‌مانده قرارداد متناسب با نرخ تورم تعدیل می‌شود.» آن‌گونه که توکلی گفته، شورا درصدد است تا اجرای این مصوبه را در تمامی قراردادهای خودرویی مورد بررسی و رصد قرار دهد.

توصیه وی به خریداران طرح‌های پیش‌فروش و مشارکت در تولید نیز این است که پیش از ثبت‌نام، مفاد قرارداد را به‌دقت مطالعه کرده و از انطباق آن با قوانین و مقررات اطمینان حاصل کنند. به نظر می‌رسد در پی اعتراض برخی مشتریان خودرو و ابهامات پیش‌آمده در قراردادهای خودرویی، حالا شورای رقابت، خودروسازان را به تفکیک نوع قرارداد در زمان انعقاد مکلف کرده است.

به این ترتیب این پرسش اساسی مطرح می‌شود که اساسا تفاوت مدل عرضه پیش‌فروش با مشارکت در تولید چیست؟ در شرایطی که در سال‌های گذشته، پیش‌فروش به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین ابزارهای فروش خودرو در کشور شناخته می‌شد، در اردیبهشت ماه امسال مدل جدیدی از عرضه در دستور کار قرار گرفت. در مدل پیش‌فروش، اساس کار این‌گونه بود که خودروسازان بخشی از بهای خودرو را با هدف تامین منابع مالی مورد نیاز برای تولید دریافت می‌کردند. در مقابل آنها متعهد می‌شدند تا خودرو را در موعد و شرایط مشخصی به خریدار تحویل دهند. هرچند تاخیر طولانی، تغییر قیمت و نارضایتی مشتریان این مدل از عرضه خودرو را با انتقادات جدی مواجه کرد. به اعتقاد برخی کارشناسان، پیش‌فروش‌ها دارای چارچوب مشخص و حقوق شفاف‌تری برای مصرف‌کننده هستند. حالا فروش‌های جدید بیشتر از آنکه در قالب تعهد فروش خودرو باشند، به صورت مشارکت مالی مشتری در فرآیند تولید است.

در این الگوی فروش (مشارکت در تولید) مصرف‌کننده با تامین بخشی از منابع مالی مورد نیاز برای فرآیند تولید، در واقع به عنوان شریک مالی شرکت عمل می‌کند. با این حال، برخلاف مدل‌های سنتی، قیمت نهایی خودرو در این روش قطعی نیست و همواره تحت‌تاثیر متغیرهایی نظیر نوسانات نرخ ارز، هزینه‌های تولید و شرایط لحظه‌ای بازار قرار دارد. این رویکرد باعث شده است که بار ریسک تورم و افزایش هزینه‌های تولید که پیش از این بر دوش خودروسازان بود، به سمت خریدار منتقل شود. در واقع، فروش مشارکت به راهکاری مهم برای تخلیه فشار مالی از ترازنامه‌ شرکت‌های خودروساز تبدیل شده است؛ به این صورت که آنها بدون نیاز به تعیین قیمت قطعی در ابتدای قرارداد، نقدینگی لازم را برای تامین قطعات و مواد اولیه از طریق مشتریان جذب می‌کنند.

در این میان، خریدار در ازای تامین بخشی از سرمایه در گردش شرکت، تنها وعده‌ دریافت خودرو در آینده را دریافت می‌کند. همچنین یکی از تفاوت‌های اصلی میان «پیش‌فروش» و «فروش مشارکت» در قطعی نبودن قیمت نهفته است. در مدل پیش‌فروش، با وجود وابستگی به مراجع قیمت‌گذار، فرمول‌های محاسباتی شفاف‌تر است و سازوکارهای نظارتی برای جریمه‌ تاخیر در تحویل، قوی‌تر عمل می‌کنند. اما در مدل فروش مشارکت، قیمت نهایی به آینده موکول می‌شود تا خودروسازان بتوانند خودرو را با قیمت روز یا هم‌سطح با بازار عرضه کنند.